Theoria

…czyli o teorii muzyki dawnej.

Litania

Z perspektywy etymologicznej „litania” pochodzi od greckiego słowa lite lub litaneía, oznaczającego „prośbę”, „błaganie”. Jest to zatem modlitwa błagalna zbudowana z inwokacji wypowiadanych przez modlącego się, na które wierni każdorazowo odpowiadają stosowną aklamacją. Istotą tak skonstruowanej modlitwy jest prośba o wstawiennictwo i opiekę. Czytaj dalej...

Pasja

Pasja, której nazwa pochodzi od łacińskiego passio – cierpienie, była formą uprawianą przede wszystkim w muzycznych epokach przedklasycznych – w średniowieczu, renesansie i baroku. Każdy z tych okresów przynosił pasje innego rodzaju, różniące się wykorzystywanymi środkami, obsadą czy strukturą wewnętrzną. Niekoniecznie jednak nowe gatunki pasji systematycznie wypierały te zastane – w rzeczywistości starsze i nowsze rodzaje pasji współistniały obok siebie. Od XIX wieku forma ta nie odgrywała już istotnej roli, a kompozytorzy wykorzystywali ją rzadko. Czytaj dalej...

O technice koncertującej, koncercie solowym i concerto grosso

Wielu z nas używając słowa „koncert”, ma na myśli głównie wydarzenie podczas którego jedna część zebranych wykonuje muzykę, a druga jej słucha. Obok znaczenia potocznego, termin ten funkcjonuje jako określenie jednego z najważniejszych gatunków muzycznych. Jak on się wykształcił? Jak przebiegał jego rozwój? Czy w jego obrębie możemy dokonać podziałów? Wreszcie, czym różni się koncert solowy od concerto grosso? Czytaj dalej...

Jasnogórskie utwory pro processione – lokalne zjawisko?

W zbiorach muzycznych Archiwum Jasnogórskiego zachowała się do naszych czasów grupa 24 utworów orkiestrowych, których charakterystyczną cechą pozostaje oznaczenie pro processione obecne w części zawierających je źródeł. W literaturze muzykologicznej można spotkać się z określeniem sonaty pro processione jako zbiorczą nazwą tych kompozycji. Nie wydaje się to jednak poprawne. Po pierwsze, w rękopiśmiennych źródłach są one określane przez skryptorów różnie: jako sonata, andante, adagio, czy symphonia pro processione. Po drugie, nie mają one po prostu nic wspólnego z sonatą jako gatunkiem muzycznym. Faktem jednak pozostaje, że zbiór częstochowski jest jedynym w Polsce i na świecie, w którym występują kompozycje oznaczane jako pro processione. Czy utwory te rzeczywiście możemy rozpatrywać w kategoriach zjawiska lokalnego, charakterystycznego wyłącznie dla ośrodka jasnogórskiego? Czytaj dalej...

Skąd się wzięła teoria muzyki?

Muzyka towarzyszyła człowiekowi od zawsze. Nie od zawsze jednak wiązała się z nią refleksja teoretyczna czy – szczególnie na wczesnym etapie definiowania świata przez człowieka – filozoficzna. Mało tego, w przypadku większości kultur muzycznych w ogóle nie mamy do czynienia z czymś, co moglibyśmy nazwać teorią muzyki. Dlaczego więc akurat zachodnia kultura muzyczna cechowała i cechuje się tak rozbudowanym pierwiastkiem teoretycznym? Dlaczego akurat w naszym kręgu kulturowym teoria, filozofia i estetyka muzyki rozwinęły się tak bardzo i miały tak istotny wpływ na muzykę praktyczną? Czytaj dalej...