Franciszek Ścigalski

Franciszek Ścigalski był jednym z najważniejszych twórców kultury muzycznej pierwszej połowy XIX wieku w Wielkopolsce. Był nie tylko kompozytorem, ale także skrzypkiem-wirtuozem, dyrektorem muzyki, nauczycielem oraz organizatorem życia muzycznego. Jego utwory i ślady działalności obecne są w kilku wielkopolskich miastach, a także na Jasnej Górze w Częstochowie i w Gidlach.

Franciszek Błażej Walenty Ścigalski urodził się 29 stycznia 1782 roku w Grodzisku Wielkopolskim. Był pierwszym synem Stanisława Ścigalskiego (1750-1823) i Konstancji, z domu Bocheńskiej. Ojciec Franciszka osiadł w Grodzisku Wielkopolskim w 1780 roku, gdzie objął posadę dyrektora muzyki kapeli parafialnej przy kościele św. Jadwigi Śląskiej. Był nie tylko muzykiem, ale także piwowarem i rajcą miejskim. Pełnił liczne funkcje społeczne. Matka Franciszka pochodziła z zasłużonej dla miasta, także na polu muzycznym, rodziny Bocheńskich. Zmarła w 1788 roku, gdy jej syn miał 6 lat. Pierwszym nauczycielem przyszłego kompozytora był ojciec, a następnie Franciszek uczęszczał  do miejscowej szkoły parafialnej. Najprawdopodobniej około 1797 roku wyjechał z miasta, aby kontynuować dalsze kształcenie muzyczne. W literaturze spotykamy informacje, które nie zostały do tej pory potwierdzone źródłowo, że mógł zostać członkiem kapeli muzycznej u cystersów w Obrze (patrz literatura: Władysław Zientarski, 1969).

Mógł jednak obrać inny kierunek i z Grodziska wyjechać od razu do Poznania, gdzie uczęszczał do Gimnazjum św. Marii Magdaleny. Jego nauczycielem muzyki, w tym gry na skrzypcach, był najprawdopodobniej Augustyn Braun, ówczesny profesor muzyki w gimnazjum oraz muzyk (od lat 70. XVIII wieku), a później kierownik kapeli farno-miejskiej w Poznaniu. Zachowane zapisy archiwalne poświadczają, że od 1825 roku Franciszek pełnił funkcję profesora muzyki w poznańskim gimnazjum, co najprawdopodobniej wiązało się także z kierowaniem przy farze zespołem, który wcześniej prowadził Augustyn Braun (patrz nr 5/03/2017) . W literaturze znajdujemy informację (Włodzimierz Błaszczyk, 1964), jakoby Franciszek od 1821 roku miał prowadzić kapelę farno-miejską, nie potwierdzają tego jednak obecne źródła. Był także Ścigalski cenionym skrzypkiem-wirtuozem, najprawdopodobniej członkiem kwartetu powołanego przez Antoniego Radziwiłła (1775-1833). Około roku 1814 zawarł związek małżeński z Agnieszką Ogrodowiczówną, z którą miał czworo dzieci. Wiadomo, że jeden z synów Franciszka i Agnieszki, Tytus Arkadiusz, który pełnił w Gnieźnie funkcję sekretarza arcybiskupiego konsystorza generalnego, zmarł w 1844 roku, w wieku 30 lat.

W dniu 1 kwietnia 1834 roku, dzięki staraniom późniejszego arcybiskupa gnieźnieńskiego i poznańskiego (od 1844 roku), a wówczas prepozyta przy katedrze w Gnieźnie – Leona Przyłuskiego, Franciszek Ścigalski objął funkcję dyrektora kapeli katedralnej. Ponadto był czynnym muzykiem w zespole (jako pierwszy skrzypek), kompozytorem oraz kierownikiem i instruktorem szkoły muzycznej utrzymywanej przez kapitułę, w której, co ciekawe, kształcono bezpłatnie ubogie dzieci obojga płci. Ścigalski dbał także o instrumenty muzyczne i repertuar zespołu. Wiele czasu poświęcał przepisywaniu nut dla muzyków. Z jego inicjatywy w 1835 roku został sporządzony spis muzykaliów katedry gnieźnieńskiej, który zawierał 220 kompozycji. Kolejny inwentarz z 1843 roku został powiększony o nowych 120 pozycji. Za jego rządów kapela powiększyła skład z 14 do 21 osób. Do swoich obowiązków podchodził z wielką troską i odpowiedzialnością. Franciszek Ścigalski zakończył swoje pracowite życie w wieku 65 lat. Zmarł w 1846 roku i został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu przy kościele pw. św. Piotra i Pawła w Gnieźnie.

Obecnie jego utwory spoczywają w kilku polskich archiwach: Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie (zbiór muzykaliów po kapeli katedralnej), Archiwum Archidiecezjalnym w Poznaniu (zbiory muzykaliów po kapeli parafialnej z Grodziska Wielkopolskiego i kapeli farno-miejskiej z Poznania), Archiwum Kongregacji Księży Filipinów na Świętej Górze koło Gostynia (zbiór po kapeli klasztornej), Archiwum Ojców Paulinów na Jasnej Górze (zbiór muzykaliów po kapeli jasnogórskiej), Archiwum Polskiej Prowincji Ojców Dominikanów w Krakowie (zbiór po kapeli gidelskiej). Dwa utwory z tego ostatniego zbioru przechowywane są obecnie także w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie. Z kolei w Bibliotece Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk znajdują się dwa druki wydane w Poznaniu u C. A. Simona – jeden z 1825 roku, drugi z około 1830 roku – zawierające te same trzy polonezy w aranżacji na fortepian, dokonanej przez G.A. Dreschke. Jest to niezwykle interesujące źródło, które potwierdza, że Ścigalski komponował także muzykę świecką. Łącznie, wliczając w to powyższe polonezy, posiadamy około 70 przekazów jego kompozycji. Oprócz trzech polonezów, pozostałe utwory należą do muzyki religijnej. Są to: msze, msze żałobne, litanie, ofertoria, graduały, hymny, matutina, antyfony, jedna symfonia i jedno opracowanie kolędy „W żłobie leży, któż pobieży”.

Ścigalski tworzył muzykę związaną z funkcjami, które sprawował w ciągu swojego życia. Pisał ją na potrzeby zespołów kościelnych, którymi kierował lub z którymi współpracował, a zatem, przede wszystkim, była ona wykonywana podczas nabożeństw w kościele. Franciszek Ścigalski był, obok Wojciecha Dankowskiego, Józefa Zeidlera czy Jana Wańskiego, jednym z głównych przedstawicieli tego typu twórczości w Wielkopolsce w końcu XVIII i pierwszej połowie XIX wieku.

Jego spuścizna wymaga szczegółowego opracowania i skatalogowania. Niestety  znikoma ilość wydań muzyki Ścigalskiego oraz brak nagrań, nie sprzyjały do tej pory jej poznaniu, umożliwiając jedynie wskazanie kilka ogólnych cech jego twórczości. Interesująca jest jedyna zachowana symfonia, w której odnajdujemy charakterystyczne motywy polonezowe. Warto nadmienić, że utwór ten mógł być przeznaczony do wykonywania podczas nabożeństw, co było wówczas powszechną praktyką. W 2015 roku została wydana Litania in F Franciszka Ścigalskiego.

Powstała najprawdopodobniej pod koniec lat 20. XVIII wieku, a zatem w czasie, gdy kompozytor przebywał jeszcze w Poznaniu. Odpis znajdujący się w zbiorze muzykaliów po kapeli farno-miejskiej w Poznaniu (przech. Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu, karta głosu sopranowego umieszczona na ilustracji głównej) nie zawiera na kartach rękopisu informacji o roku powstania LitaniiLitania in F składa się z sześciu części, a na szczególną uwagę zasługuje niezwykle melodyjna aria sopranowa Sancta Maria:

 

Litania in F to kompozycja szczególnie ważna dla miasta Poznania, a równie istotny jest także jej twórca. Utwór ten przynależy do spuścizny, która zachowała się po poznańskiej kapeli działającej w farze, a jej kierownikiem, w czasie gdy powstała i była wykonywana, był najprawdopodobniej Franciszek Ścigalski.

 

Literatura:

Błaszczyk Leon, Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX i XX wieku, Kraków 1964, s. 301.

Chmara-Żaczkiewicz Barbara, Ścigalski Franciszek, w: Encyklopedia muzyczna PWM, red. Elżbieta Dziębowska, t. sm-ś, Kraków 2007, s. 302-303.

Chmara-Żaczkiewicz Barbara, Ścigalski Franciszek, w: The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie, London 2002, t. 22, s. 885.

Mądry Alina, Barok, cz. 2: 1697–1795 Muzyka religijna i jej barokowy modus operandi , „Historia Muzyki Polskiej”, t. III, Warszawa 2013.

Nowak-Romanowicz Alina, Klasycyzm 1750-1830, „Historia Muzyki Polskiej”, t. IV, Warszawa 1995.

Zientarski Władysław, Franciszek Ścigalski. Muzyk i kompozytor z pierwszej połowy XIX wieku, w: Z dziejów muzyki polskiej, z. 13, Bydgoszcz 1969, s. 48-80.

Żórawska-Witkowska Alina, Ścigalski Franciszek w: Die Musik in Geschichte und Gegenwart, red. Ludwig Finscher, Personenteil, t. 15, Kassel–Basel 2006, s. 459.

 

 

 

Przewodnik po polskich orkiestrach barokowych (cz. 2)

Nadszedł czas na prezentację kolejnej części (drugiej, ale jeszcze na pewno nie ostatniej!) przewodnika po polskich orkiestrach barokowych. Celem, który pozostaje niezmienny od jego pierwszej części jest pisanie zarówno o zespołach bardzo młodych, dopiero debiutujących, jak i tych z długimi tradycjami. Ich cechą wspólną jest jednak „aktywność” na polskiej scenie muzyki dawnej – zaangażowanie w różnego rodzaju projekty płytowe i koncertowe, zarówno w Polsce, jak i poza granicami naszego kraju. W tej części opuszczamy Warszawę, Kraków i Gdańsk, by udać się w podróż do nieco mniejszych ośrodków i spojrzeć na działalność orkiestr barokowych i ich lokalne, muzyczne inicjatywy. Zajrzyjmy do Białegostoku, Szczecina, Lublina i Wrocławia!

Zespół Muzyki Dawnej DILETTO

Zespół Muzyki Dawnej DILETTO, perełka na muzycznej mapie północno-wschodniej Polski, powstał w 2005 roku w Białymstoku z inicjatywy dyrygentki Anny Moniuszko. Orkiestra i współpracujący z nią wokaliści specjalizują się przede wszystkim w wykonawstwie muzyki renesansowej i barokowej, kładąc także nacisk na nagrywanie i promowanie dzieł zapomnianych polskich kompozytorów. W 2014 roku nakładem wytwórni płytowej DUX ukazał się album zespołu ze wszystkimi zachowanymi utworami Andrzeja Siewińskiego („Andrzej Siewiński – opera omnia, 2014), a rok później muzycy nagrali kompozycje liturgiczne trzech osiemnastowiecznych kompozytorów związanych z zakonem pijarów: Simona Lechleintera, Jacka Szczurowskiego i Justa Caspara („Dawni Mistrzowie – nowo odkryci”, 2015). Oprócz repertuaru polskiego DILETTO wykonuje też kompozycje instrumentalne i wokalno-instrumentalne kompozytorów europejskich, m.in. J. S. Bacha, G. F. Händla, H. Purcella, G. B. Pergolesiego, N. Piccinniego i.in. Na duże uznanie zasługuje to, iż zespół promuje muzykę dawną w środowisku lokalnym w ramach białostockiego cyklu koncertów Muzyka Mistrzów Baroku oraz Festiwalu Sztuk Dawnych Imieniny Izabeli Branickiej.


Orkiestra Famd.pl i Consortium Sedinum

Kolejny zespół to szczecińska orkiestra specjalizująca się w wykonawstwie historycznym, działająca od 2009 roku pod opieką Fundacji Akademia Muzyki Dawnej. Dyrygentem i kierownikiem artystycznym orkiestry jest Paweł Osuchowski, a w jej skład wchodzą wybitni instrumentaliści, jednocześnie soliści i pedagodzy związani z czołowymi ośrodkami w kraju i za granicą. Koncertmistrzem orkiestry jest Grzegorz Lalek, wirtuoz skrzypiec, solista i kameralista, zaś grupę instrumentów dętych prowadzi prof. Christian Friedrich Dallmann – autorytet w dziedzinie wykonawstwa muzyki epoki baroku i klasycyzmu na instrumentach historycznych. Tym, co w pewien sposób wyróżnia szczeciński zespół jest idea programowa związana z prezentowaniem cyklu wielkich form instrumentalnych i oratoryjnych na instrumentach historycznych lub ich kopiach. Obecnie orkiestra realizuje program wykonania wszystkich symfonii Beethovena i podczas najbliższej edycji Szczecińskiego Festiwalu Muzyki Dawnej będzie można usłyszeć m.in. przedostatnią z beethovenowskich symfonii. Zespół stawia także na międzynarodową współpracę z artystami z regionu basenu Morza Bałtyckiego w ramach organizowanych przez Fundację koncertów i festiwali.

Drugim z zespołów działających pod skrzydłami Fundacji Akademii Muzyki Dawnej w Szczecinie jest Consortium Sedinum. Zespół działa w Szczecinie od 2000 roku, a jego kierownikiem artystycznym jest organistka i klawesynistka Urszula Stawicka, absolwentka krakowskiej Akademii Muzycznej współpracująca z wieloma polskimi i europejskimi zespołami. Jednym z głównych celów Consortium Sedinum jest kontynuacja i propagowanie tradycji muzycznych dawnego Szczecina. W efekcie oba zespoły działające w ramach Fundacji wydały albumy w ramach serii płytowej Vitae Pomeranorum z kompozycjami takich kompozytorów jak Antonio Rosetti, Johann Vierdanck, Dietrich Buxtehude, Johann Valentin Meder, Johann Fischer i Theophil Andreas Volckmar.


Konfraternia Caper Lublinensis

Najmłodsza orkiestra barokowa, która znalazła się w zestawieniu, to Konfraternia Caper Lublinensis, działająca przy Filharmonii Lubelskiej dopiero od końca 2016 roku. Nazwa zespołu nawiązuje do postaci związanej z Lublinem – pisarza i kompozytora Sebastiana Klonowica, który był członkiem Konfraterni Literackiej przy Kościele pw. Św. Ducha. Funkcję prymariusza w zespole pełni wybitny skrzypek specjalizujący się w wykonawstwie muzyki dawnej – Robert Bachara. Koncert inaugurujący działalność orkiestry z jej pełnym składem i towarzyszeniem chóru Lutnia Lubelska, podczas którego można było usłyszeć kilka utworów Jana Sebastiana Bacha,  odbył się w grudniu ubiegłego roku. Od tego czasu zespół w pełnym lub nieco mniejszym składzie występuje regularnie w Filharmonii Lubelskiej, a w wykonaniu muzyków można było usłyszeć już m.in. kompozycje z repertuaru  G. Ph. Telemanna, C. Ph. E. Bacha, A. Corelli’ego, J. S. Bacha, K. F. Abla czy A. Vivaldiego.


Wrocławska Orkiestra Barokowa i Wrocław Baroque Ensemble

Jednym z zespołów działających przy Narodowym Forum Muzyki jest założona przez Andrzeja Kosendiaka Wrocławska Orkiestra Barokowa, którą od 2006 roku, czyli od początków jej istnienia, kieruje wiolonczelista, Jarosław Thiel. Ta funkcjonująca od nieco ponad dziesięciu lat orkiestra należy chyba do najbardziej „aktywnych” tego typu zespołów w Polsce. Miała już bowiem okazję współpracować z wieloma wybitnymi dyrygentami, takimi jak np.: Giovanni Antonini, Philippe Herreweghe, Jaap ter Linden, Andrew Parrott czy Paul McCreesh oraz czołowymi europejskimi zespołami specjalizującymi się w muzyce dawnej, jak np.: Collegium Vocale Gent, Cantus Cölln, Taverner Consort. Wrocławska Orkiestra Barokowa występuje także regularnie nie tylko w Narodowym Forum Muzyki, ale można ją także usłyszeć na wielu festiwalach w kraju i za granicą. Swoją debiutancką płytę z symfoniami czeskich klasyków – Kořeluha, Rejchy i Voríška orkiestra nagrała w 2010 roku, a rok później otrzymała za nią Fryderyka w kategorii Fonograficzny Debiut Roku. W dyskografii orkiestry jest także album z symfoniami Josepha Haydna, kompozycjami Franza Xaviera Richtera oraz z ariami koncertowymi Mozarta, nagrany we współpracy z sopranistką Olgą Pasiecznik. W tym roku pojawią się dwa kolejne albumy z udziałem Wrocławskiej Orkiestry Barokowej – płyta z „Porami roku” J. Haydna nagrana we współpracy z Gabrieli Consort & Players pod batutą Paula McCreesha oraz album z repertuarem XVII-wiecznym, będący efektem współpracy z Gli Angeli Genève i Concerto Palatino pod kierunkiem Stephana MacLeoda.

Drugim zespołem specjalizującym się w muzyce dawnej i działającym także przy Narodowym Forum Muzyki jest Wrocław Baroque Ensemble. Zespół powstał z inicjatywy Andrzeja Kosendiaka i działa pod jego artystycznym kierownictwem. Oba zespoły działające przy NFM często ze sobą współpracują przy wykonaniach dzieł barokowych. Wrocław Baroque Ensemble kładzie jednak większy nacisk na repertuar polski, a w dorobku płytowym zespołu znajdują się między innymi dwa albumy z muzyką Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego (z 2012 i 2014), Bartłomieja Pękiela (2016 i 2017) oraz Marcina Mielczewskiego (2017). Najnowsza płyta z tej serii z cyklami mszalnymi Bartłomieja Pękiela miała swoją premierę dopiero po koniec kwietnia tego roku.

Zachęcam do odwiedzenia stron internetowych poszczególnych zespołów i śledzenia ich kalendariów koncertowych. Kolejna część przewodnika już wkrótce!

Tutaj możecie znaleźć więcej informacji o zespołach, ich płytach i koncertach:

Życie muzyczne dawnego Sandomierza

W wiekach minionych Sandomierz był jednym z najważniejszych ośrodków funkcjonowania i rozwoju polskiej muzyki. Jakie zespoły działały w tym jednym z najpiękniejszych i najstarszych polskich miast? Jak rozwijało się nim życie muzyczne? Jak wpłynęło na nie szkolnictwo jezuickie i klasztor benedyktynek? Co do dzisiaj zachowało się z muzycznej historii i tradycji tego miejsca?

Początków sandomierskiego muzykowania należy upatrywać w działalności ówczesnego kościoła kolegiackiego (dziś bazyliki katedralnej) Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, który został wzniesiony w 1191 roku. Budynek świątyni zachowany do naszych czasów, przebudowany i odnowiony na początku XVIII wieku, pochodzi z 1360 roku. Od XVI do XVIII stulecia kolegiata była zarządzana przez jedną z najliczniejszych kapituł w Polsce, w której działalność wpisana była m.in. szczególna troska o odpowiednią oprawę muzyczną sprawowanych nabożeństw. Umożliwiło to powołanie i opłacanie zespołów wokalnych i wokalno-instrumentalnych. Pierwsze z nich to kolegia mansjonarzy, psałterzystów, rorantystów, do których obowiązków należał śpiew podczas liturgii godzin, wykonywanie psalmów przed i po nabożeństwach oraz śpiewanie w wyznaczone dni tzw. mszy roratniej. W swoim repertuarze mieli oni głównie śpiewy gregoriańskie, ale także wymagające dobrych umiejętności wielogłosowe kompozycje polifoniczne. Kolegiacka kapela wokalno-instrumentalna rozpoczęła swoją działalność w 1664 roku na mocy fundacji archidiakona i oficjała sandomierskiego, ks. Sebastiana Kokwińskiego. W jej skład wchodziło ok. 11 muzyków – dwóch dyszkancistów, alcista, tenorista i basista oraz dwoje skrzypków, violista, trębacz lub puzonista i organista. Z czasem także zaczęto wykorzystywać fagoty, oboje, trąbki, waltornie i kotły. Wnioskując z zachowanych archiwaliów dotyczących losów zespołu oraz zbioru muzykaliów, kapela musiała odznaczać się bardzo dobrym poziomem wykonawczym. Mimo rozbiorów Polski i licznych trudności, sandomierski zespół kolegiacki funkcjonował aż do 1866 roku. Pozostałe po nim materiały nutowe oraz instrumenty zostały zdeponowane w kapitularzy kolegiaty. Obecnie część muzykaliów znajduje się w zbiorze przechowywanym w Bibliotece Diecezjalnej w Sandomierzu.

Mówiąc o muzycznej przeszłości Sandomierza należy także wspomnieć o działającym tam od 1626 roku Gostomianum, jezuickim kolegium, które z czasem dookreślono jako bursa muzyczna. Była to najlepiej działająca placówka tego typu prowadzona przez Towarzystwo Jezusowe w XVIII-wiecznej Rzeczpospolitej. W kolegium kształcono zazwyczaj od 10 do 15 dzieci pochodzących z rodzin mieszczańskich, a także z rodzin chłopskich, o ile pan opłacił naukę. Oprócz oczywistej działalności dydaktycznej, w ramach bursy funkcjonowała kapela wokalno-instrumentalna, która muzykowała we własnym kościele św. Piotra, ale także w innych sandomierskich świątyniach. Niejednokrotnie występowała w kolegiacie NMP przy okazji większych świąt i odpustów wspomagając tamtejszy zespół. Wiadomo także, że uczniowie kolegium jezuickiego grali podczas ślubów, pogrzebów i innych okazjonalnych uroczystości, co dla bursarzy stanowiło dodatkowe źródło zarobku. Kolegium i wchodząca w jego ramy kapela działały do kasaty zakonu, tj. do 1773 roku.

Istotny wkład w życie muzyczne miasta miał także działający tam zakon benedyktynek. Od czasów reformy chełmińskiej, dokonanej przez ksieni Magdalenę Mortęską, muzyka w żeńskich klasztorach reguły św. Benedykta zyskała szczególne miejsce i uznanie. Od tej pory stanowiła nie tylko oprawę nabożeństw, modlitw, ale stała się częścią życia codziennego oraz dodatkowo zaczęła pełnić funkcje reprezentacyjne, uświetniające przyjazd hierarchów kościelnych, władz państwowych lub innych dostojnych gości. Z zachowanych informacji wiemy, że w klasztorze sandomierskim muzyka uprawiana była w różnych formach – był to zarówno śpiew gregoriański, tzw. figura, czyli czterogłosowa polifonia o charakterze pieśniowym, jak i tzw. frakt, czyli muzykowanie wokalno-instrumentalne. W czasie świąt i uroczystości, w czasie nabożeństw występowała kapela wokalno-instrumentalna złożona z tamtejszych mniszek, ale często także towarzyszyli im muzycy zaproszeni z innych zespołów. Do czasów obecnych zachowało się wiele świadectw muzycznych aktywności Panien Benedyktynek. Jest to zbiór muzykaliów, na który składają się m.in. rękopisy opatrzone dedykacjami dla konkretnych zakonnic, zbiór pastorałek i kolęd, czy tzw. Księga Dygulskiej, będąca kolekcją utworów przeznaczonych na instrument klawiszowy. Oprócz zbioru nut zachował się także inwentarz, co bardzo interesujące, zawierający nie tylko spis repertuaru, ale także incipity muzyczne oraz instrumenty – fortepian tangentowy oraz pozytyw szkatulny.

Wszystkie materiały świadczące o dawnym życiu muzycznym Sandomierza przechowywane są w tamtejszej Bibliotece Diecezjalnej. Jest to jednak bardzo niejednorodny zbiór muzykaliów i innych dokumentów o różnej proweniencji, dotyczący zarówno zespołów funkcjonujących w samym Sandomierzu, ale także innych skasowanych klasztorów spoza niego. Zbiór został wstępnie skatalogowany w latach 60. XX wieku, obecnie prowadzone są prace nad jego współczesną, rozszerzoną wersją. Z całą pewnością rzuci on nowe światło i pozwoli jeszcze dokładniej zgłębić losy muzycznej przeszłości tego wyjątkowego miejsca.

Bibiliografia:

Alina Mądry, Barok, cz. 2: 1697–1795 Muzyka religijna i jej barokowy modus operandi, „Historia Muzyki Polskiej” t. III, Warszawa 2013.

Barbara Przybyszewska-Jarmińska, Barok, cz. 1: 1595-1696, „Historia Muzyki Polskiej” t. III, Warszawa 2006.

Wendelin Świerczek, Katalog rękopiśmiennych zabytków muzycznych Biblioteki Seminarium Duchownego w Sandomierzu, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 1965, t. 10, s. 223–278.

Magdalena Walter-Mazur, Figurą i fraktem: kultura muzyczna polskich benedyktynek w XVII i XVIII wieku, Poznań 2014.

zdjęcie: widok nawy głównej katedry / http://sandomierz.eparafia.pl/