Flet traverso

Flet poprzeczny w barokowej Europie nie miał jednolitej nazwy. Równolegle funkcjonowały określania: German flute, flûte traversière, flûte allemande, flauto traverso, czy traversa. Z tą niejednoznacznością spotykamy się także obecnie, zazwyczaj jednak używamy terminów flet barokowy lub traverso (czyli z wł. poprzeczny) dla odróżnienia jednoklapowego fletu historycznego od fletu współczesnego.

Linię rozwoju traverso wyprowadzić można średniowiecza. Ilustracje z tego okresu są ważnym źródłem wiedzy o wyglądzie instrumentu i jego muzycznej roli.

Wizerunki flecistów z manuskryptu Cantigas de Santa María, XIII w.

źródło: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Cantiga_flute.jpg

W okresie Renesansu flety budowane były w różnych rozmiarach, z przeznaczeniem do grania w konsortach. Pod względem konstrukcyjnym posiadały one cylindryczne borowanie wewnętrzne i 6 otworów palcowych.

 

Flet dyszkantowy, altowy, tenorowy i basowy zilustrowane w traktacie

Musica instrumentalis deutsch Agricoli, 1529, s. XIII

źródło: http://www.dwarsfluit.com/fluitgeschiedenis/fluitgeschiedenis.htm

Flet barokowy powstał w wyniku transformacji instrumentu renesansowego, która rozpoczęła się ona w trzeciej ćwiartce XVII wieku, głównie na dworze francuskim i wniosła nowe idee konstrukcyjne – estetyczne i praktyczne. Wcześniejsza jednoczęściowa budowa fletu zastąpiona została podziałem instrumentu na sekcje. Poza oczywistymi względami transportowymi, miało to również zalety ekonomiczne: drewno fletu, narażone na zmiany wilgotności powietrza, często pękało. Wymiana pojedynczej części była łatwiejsza, niż konstruowanie nowego fletu w całości. Podział ułatwił także bardziej precyzyjne wykonywanie poszczególnych sekcji. Zmianie uległ kształt wewnętrzny instrumentu, wielkość otworu zadęciowego oraz otworów palcowych – wpłynęło to na intonację poszczególnych dźwięków. Dodano także klapę dla dźwięku dis/es, czyniąc flet w pełni chromatycznym.

Ważnym efektem tych zmian był wzrost popularności instrumentu. Na dworze francuskim traverso stało się faworytem wśród instrumentów melodycznych. Pojawili się tam pierwsi ważni wirtuozi: m.in. Jacques-Martin Hotteterre. Był on także budowniczym instrumentów oraz autorem publikacji: wśród nich były zarówno kompozycje muzyczne, jak i nowatorska metoda gry na instrumencie Principes de la Flûte traversière…(1707). Wskazywał w niej, że flet był w jego czasach jednym z najbardziej przyjemnych i modnych instrumentów we Francji.

Flet wczesnofrancuski, model Jacquesa-Martina Hotteterre’a – kopia

źródło: www.soubeyranflutes.com

Barokową ciekawostką było rozwiązanie techniczne, noszące nazwę corps de rechange. Różnice w stroju w zależności od lokalizacji geograficznej były jednym z największych problemów ówczesnych podróżujących virtuosi. Części wymienne – od 3 do 7 różnej długości – miały pomóc w rozwiązaniu tego problemu.

Corps de rechange

źródło: http://www.weemaelsflutes.be/

Flety barokowe wykonywane były m.in. z bukszpanu, hebanu lub kości słoniowej przez budowniczych we Francji, Anglii, Niderlandach, Szwajcarii i Włoszech. Instrumenty nieustająco się zmieniały – każdy z budowniczych rozwijał swój typ fletu, odpowiadając na problemy intonacji, barwy, czy wolumenu brzmienia.

Wśród postaci „złotej ery” fletu warto wspomnieć budowniczego i muzyka Johanna Joachima Quantza. W 1752 roku wydał on obszerną metodę gry na flecie, Versuch einer Anweisung die Flöte traversiere zu spielen, obejmującą istotne aspekty techniki gry oraz spectrum tematów związanych z estetyką muzyczną swoich czasów. Kolejne takie dzieło opublikowane zostało dopiero w 1791 roku – był to traktat Ausführlicher und gründlicher Unterricht die Flöte zu spielen Johanna Georga Tromlitza.

Koniec XVIII wieku to okres dynamicznych przemian fletu – instrument przekształcał się z jedno- w wieloklapowy. Było to związane z nowymi wyzwaniami brzmieniowymi, jakie stawiało muzykom pojawienie się dramatycznego stylu Sturm und Drang. Pierwszy profesor fletu w ustanowionym w 1795 roku Paris Conservatoire, François Devienne, zachęcał swoich studentów do stosowania fletów z 4 klapami. Flety jednoklapowe wyszły ostatecznie z użycia w latach 20stych XIX wieku.

Maja Miro-Wiśniewska – pedagog i flecistka specjalizująca się w grze na historycznych fletach poprzecznych. Jej płyta DE ARTE RESPIRANDI, którą objęliśmy patronatem medialnym zrealizowana została w ramach pracy nad rozprawą doktorską poświęconą muzyce współczesnej na flet traverso. Zapraszamy również do działu Dialogus i lektury rozmowy z autorką!

literatura:

Brown Rachel, The Early Flute; A Practical Guide, Oxford Univesity Press, 2002

Montagu Jeremy et al., The Flute, Grove Music Online,

www.oxfordmusiconline.com

Powell Ardal, The Flute, Yale University Press, 2002

wymienione w tekście traktaty historyczne:

Hotteterre Jacques-Martin, Principes de la flûte traversière, ou flûte d’Allemangne, de la flûte à bec ou flûte douce et du hautbois divisez par traictez, Paryż 1701; tłum. ang. 1983; tłum. pol. O zasadach gry na flecie poprzecznym, Łódź, wyd. II, 2014

Quantz Johann Joachim, Versuch einer Anweisung die Flöte traversière zu spielen, Berlin 1752, tłum. ang. 1985

Tromlitz Johann George, Ausführlicher und gründlicher Unterricht die Flöte zu spielen, Lipsk 1791, tłum. ang. 1991

Zdjęcie główne: André Bouys, La Barre and Other Musicians 1710 ca.

train
translation
university
urine
wedding
weapons
weight
wine
wow
sport
square
stone
study
superman
temperature
time
toothpaste
toy
engagement
hat
language
line
perfume
translation
wine
dye
dress
harvester
fanning
glasses
computer
fitness
desk
slippers
jewelry
knife
helmet
oil
pen
pet
snacks
pan
socks
deck
dress
drug
dye
fan
fitness
flowers
food
fruit
stone
camera
clock
combs
counting
fishing
keyboard
makeup
microphones
mouse
paper
pack
photographs
print
school
sunglasses
trader
umbrella
underwear
yoga
bag
chinese
fat
film
gaming
hbo
hot
ice
study
music
red
show
train
sports
novel
mouse
science
sexy
auto
book
care
chair
chinese
cigarette
clothes
clothing
computer
coffee
desk
hospital
diplomacy
university
weight
wow
cosplay
creative
cup
time
weddingdress
engagement
rock
shopping
flowers
party
sport
food
paypal
fruit
beauties
wine
baseball
chair
cigarette
line
hat
fruit
perfume
glasses
fitness
clothing
cup
dye
desk
fanning
dress
computer
drug
camera
clock
combs
counting
fishing
keyboard
makeup
stone
toothpaste
toys
gaming
hot
umbrella
chinese
bag
underwear
hbo
fat
film
yoga
desk
auto
wow
clothes
care
diplomacy
hospital
weight
book
university
harvester
helmet
jewelry
knife
oil
pan
pen
pet
slippers
snacks
socks
translation
cigarette
perfume
language
beauties
chair
clothing
baseball
line
wine
engagement
flowers
food
fruit
hat
rock
shopping
sport
time
weddingdress
clothes
desk
diplomacy
auto
party
hospital
office
care
book
paypal
wow
weight
wow
train
study
sports
show
sexy
science
red
novel
music
mouse
ice
hot
hbo
gaming
film
fat
chinese
yoga
underwear
umbrella
trader
sunglasses
sofa
school
print
baby
baby
camera
combs
fishing
counting
keyboard
makeup
microphones
mouse
pack
paper
photographs
template
stone
pen
toys
slippers
socks
clock
toothpaste
snacks
pet
helmet
oil
knife
dye
harvester
pan
fitness
jewelry
glasses
fanning
drug
dress
desk
cup
computer
clothing
cigarette
chair
beauties
baseball
office
paypal
sport
rock
weddingdress
flowers
shopping
party
engagement
time
translation
baseball
perfume
wine
hat
language
line
beauties
fruit
food
computer
desk
cigarette
cup
clothing
dress
dye
fanning
drug
chair
pen
pan
oil
knife
jewelry
helmet
harvester
glasses
fitness
pet
clock
socks
combs
slippers
toothpaste
counting
snacks
stone
toys
camera
makeup
mouse
pack
paper
school
keyboard
fishing
photographs
print
bag
baby
yoga
chinese
umbrella
sofa
underwear
film
sunglasses
sexy
ice
hot
gaming
mouse
hbo
music
red
novel
science
hot
show
sports
study
train
university
weight
wow
auto
book
care
rock
diplomacy
party
sport
clothes
office
shopping
desk
paypal
hospital
hospital
time
book
diplomacy
office
clothes
care
desk
weddingdress
auto
party
paypal
shopping
engagement
rock
time
sport
flowers
food
weddingdress
baseball
chair
translation
fruit
wine
hat
beauties
perfume
language
line
engagement
flowers
food
fruit
hat
language
line
perfume
translation
wine
baseball
beauties
chair
cigarette
clothing
computer
cup
desk
dress
drug
dye
fanning
fitness
glasses
harvester
helmet
jewelry
knife
oil
pan
pen
pet
slippers
snacks
socks
stone
toothpaste
toys
camera
clock
science
security
sexy
shopping
show
sites
slippers
snacke
socks
spell
party
pandora
PayPal
pen
performance
perfume
pet
publicity
red
rock
information
knife
language
line
mouse
music
novel
office
oil
pan
hat
hbo
health
healthy
heart
helmet
home
hospital
hot
ice
fitness
flowers
food
forest
fruit
funny
gaming
glasses
great
harvester
desk
diplomacy
dress
drug
dye
engagement
fabric
fan
fat
film
chair
chinese
cigarette
clothes
clothing
coffee
computer
cosplay
creative
cup
aston
auto
baby
bag
baseball
basketball
beauties
book
care
cartoon
translation
university
unine
weapons
wedding
weight
wine
wow
sport
square
stone
study
superman
temperrature
time
toothpaste
toy
train
science
security
sexy
shopping
show
sites
slippers
snacks
socks
spell
pandora
party
paypal
pen
performance
perfume
pet
publicity
red
rock
aston
auto
baby
bag
baseball
basketball
beauties
book
care
cartoon
chair
chinese
cigarette
clothes
clothing
coffee
computer
cosplay
creative
cup
desk
diplomacy
dress
drug
dye
engagement
fabric
fan
fat
film
fitness
flowers
food
forest
fruit
funny
gaming
glasses
great
harvester
hat
hbo
health
healthy
heart
helmet
home
hospital
hot
ice
information
knife
line
mouse
music
novel
office
oil
pan
sign
party
paypal
pen
performance
perfume
pet
publicity
red
rock
science
security
sexy
shopping
show
sign
sites
slippers
snacks
socks
spell
sport
square
stone
study
superman
temperature
time
toothpaste
toy
train
translation
university
urine
weapons
wedding
weight
wine
wow
aston
auto
baby
bag
baseball
basketball
beauties
book
care
cartoon
desk
diplomacy
dress
drug
dye
engagement
fabric
fan
fat
film
fitness
flowers
food
forest
fruit
Funny
gaming
glasses
great
harvester
hat
hbo
health
healthy
heart
helmet
home
hospital
hot
ice
information
knife
line
mouse
music
novel
office
oil
pan
pandora
party
paypal
pen
performance
perfume
pet
publicity
red
rock
science
security
sexy
shopping
show
sign
sites
slippers
snacks
socks
spell
sport
square
stone
study
superman
temperature
time
toothpaste
toy
train
translation
university
urine
weapons
wedding
weight
wine
wow

Nie publikujemy twojego adresu e-mail.