„Dobrze się czuję na styku światów” – rozmowa z Mają Miro-Wiśniewską

Na tę rozmowę czekałam wyjątkowo niecierpliwie. Artyści, których twórczość stanowi odbicie wybranego przez nich pogranicza, zawsze bardzo mnie inspirowali. Podziwiałam – i podziwiam nadal – ich zdolność myślenia „ponad”, ich umiejętność łączenia elementów pozornie do łączenia się nie nadających oraz wydobywania z nich rzeczy niezwykłych. Maja Miro-Wiśniewska – pedagog i flecistka specjalizująca się w grze na historycznych fletach poprzecznych i moja rozmówczyni – to autorka płyty DE ARTE RESPIRANDI, którą objęliśmy naszym medialnym patronatem. Szczególnie bliskie są jej obszary sztuki łączące estetykę barokową ze współczesną. Współprowadzi gdański zespół instrumentów historycznych i fundację SILVA RERUM i prowadzi klasę fletu traverso w Podyplomowym Studium Muzyki Dawnej Akademii Muzycznej w Gdańsku.

Marta Szostak: Na początek dwa pytania, którymi witamy naszych Gości – co jest dla Pani muzycznym fundamentem i czym jest dla Pani muzyka dawna?

Maja Miro-Wiśniewska: Zaczyna Pani od pytań najtrudniejszych 🙂 Obecnie moim muzycznym fundamentem jest pewien rodzaj przestrzeni, w którą wejść można dzięki muzyce właśnie, a w której doświadcza się pozawerbalnego piękna. Brzmi to dość patetycznie, ale to ta kategoria jest dla mnie w praktyce muzycznej w tym momencie najważniejsza. Ma ona charakter intuicyjny, trudny do objaśnienia. Mówię tu o przestrzeni, która powstać może zarówno dla grającego, jak i dla słuchającego, a która wiąże się z poczuciem prawdy i głębokiego piękna; takiego piękna, przy którym wstrzymuje się oddech. Powstaje ona nie tak często, ale – w moim odczuciu – warto jej poszukiwać. Muzyka dawna była dla mnie pierwszym medium otwierającym ten rodzaj przestrzeni. Cenię w niej ponadto nieskrępowanie i brak nadmiaru instrukcji (tu chyba odzywają się moje problemy z autorytetem w ogólności!).

MS: Specjalizuje się Pani w grze na poprzecznych fletach historycznych. Dlaczego akurat one? Co w nich Panią przyciągnęło, co zafascynowało?

MMW: Impulsem był na pewno ten dziwny rodzaj dźwięku traverso, który wydaje się być obecny wszędzie i nie mieć konkretnego źródła – tak wspominam pierwszy koncert na flecie barokowym, którego wysłuchałam „na żywo”. Im dłużej sama gram na tym instrumencie, tym bardziej dostrzegam, że pasujemy do siebie. Podoba mi się jego cichy, ale pełen niuansów dźwięk – mam dość wrażliwy słuch i podobno cicho mówię – jest to więc dopasowanie doskonałe. Podoba mi się także jak ten instrument, ta grupa instrumentów, wpływa na moje ciało – już w dawnych traktatach fleciści pisali, że trudność nauczenia się gry na traverso wynika z tego, że większość techniki jest nieobserwowalna, bowiem rozgrywa się w środku organizmu. To jest na swój sposób fascynujące, choć czasem i frustrujące, odkrywać „jak to działa”. Podoba mi się też organiczne powiązanie gry z oddechem.

Z pewnością każdy instrumentalista jest w stanie opowiedzieć o różnych pozamuzycznych odkryciach związanych z pracą z instrumentem – w przypadku traverso jest to dla mnie dostrzeżenie ciszy, skupienie na detalu, przepływ – płynność oddechu, powiązanie dobrego oddychania z redukcją stresu i wiele, wiele innych.

MS: Ukończyła Pani studia w zakresie gry na fletach historycznych nie tylko w Krakowie, ale również i w Amsterdamie. Czy polskie i holenderskie podejście do nauczania gry na tym instrumencie oraz do muzycznej edukacji samej w sobie (w tym do muzyki dawnej) jest bardzo różne? Co je łączy, co dzieli, czego mogą się od siebie nauczyć?

MMW: W moim przypadku były to dwa różne sposoby uczenia się instrumentu. Studia w Krakowie dały mi szeroką wiedzę na temat repertuaru na traverso oraz pole do indywidualnych eksperymentów w zespole kameralnym z osobami, z którymi mam przyjemność pracować do dziś. Byłyśmy wówczas jednym z pierwszych roczników studiujących instrumenty historyczne w Polsce, a nasze studia przepełnione były autentycznym entuzjazmem. Mój holenderski nauczyciel, Marten Root, jest natomiast mistrzem budowania w każdym ze swoich uczniów potrzebnych mu aspektów techniki gry opartej o świadomość ciała. Proces ten dopełniony został także przez niezapomniane dla mnie lekcje techniki Feldenkraisa, prowadzone przez Irthe Ayę Engelhardt.

Myślę, że miałam wielkie szczęście, że studiowałam w obu tych miejscach w tej właśnie kolejności, doskonale się one uzupełniły: polskie studia mogłabym określić jako poznawanie na bardzo rozległej powierzchni, holenderskie – jako głębokie drążenie jednego miejsca. Nie wiem, czy doświadczenia te można uogólnić. Studiowanie muzyki jest zawsze specyficznym i raczej niepowtarzalnym spotkaniem mistrza i ucznia.

MS: Po wejściu na Pani stronę internetową, wita nas napis „Early music – contemporary vision”. W kontekście Pani artystycznej działalności, opartej na sytuowaniu fletu traverso i innych historycznych instrumentów we współczesnym kontekście, wydaje się być ono zrozumiałe. Co dokładnie jednak ono dla Pani oznacza? Jakie przemyślenia i doświadczenia zainspirowały Panią do pokierowania swoją twórczością w ten, a nie inny sposób?

MMW: Bardzo mi miło, że zauważyli Państwo moje małe motto. Wyjątkowo dobrze się czuję na „styku” światów: lubię pracować z artystami reprezentującymi różne dziedziny sztuki, lubię dawać współczesne ramy – wizualne, ruchowe, dźwiękowe – dawnym kompozycjom i dawnym brzmieniom, wydają mi się one wtedy wyraźniejsze, bardziej obecne. Myślę, że jest to trudne pytanie każdego muzyka specjalizującego się w historycznych praktykach wykonawczych: jak daleko sięgać po wytyczne z dawnych traktatów, gdzie jest granica, w której „objawić” się musi współczesna wrażliwość i współczesna percepcja. Bardzo ważny jest dla mnie także aspekt twórczy w muzyce. Przez pewien czas było mi nawet dość przykro, że nie nie mogę być krwi i kości kompozytorem, a „jedynie” wykonawcą. Z pewnością potrzeba kreatywnego podejścia do dawnych brzmień jest we mnie bardzo duża. Stąd rodzaje działalności, które podejmuję – różne sposoby na „zderzanie” dawnej kultury z treściami współczesnymi.

MS: Jak Pani wie, główną misją Fundamentum jest popularyzowanie i szerzenie świadomości na temat polskiej muzyki dawnej, będącej naszym bezcennym kulturowym dziedzictwem. Jaką rolę, Pani zdaniem, pełni dziś w muzycznym świecie muzyka dawna? Czy poświęcana jest jej należyta uwaga czy raczej traktowana jest bardziej po macoszemu?

MMW: Jeśli chodzi o polską muzykę dawną, to wydaje mi się, że jest to doskonały moment do realizacji Państwa celów. Tradycja badań muzykologicznych i teoretycznych jest w naszym kraju mocno ugruntowana. Nowością jest rosnąca ilość specjalistów-praktyków: instrumentalistów, wokalistów, dyrygentów, którzy włączyć się mogą w ten ważny proces przywracania dawnego brzmienia polskim kompozycjom. Tak połączone wysiłki przyniosły rezultaty w przypadku na przykład dawnej muzyki francuskiej, włoskiej czy niemieckiej i są zdecydowanie warte podjęcia. Cechą kultury polskiej jest, że trendy zachodnioeuropejskie przypływają do nas z lekkim opóźnieniem. Nie chciałabym oceniać, czy – jak mówią niektórzy – muzyka dawna w krajach zachodnich została mocno ugruntowana i jej obecność będzie się powoli zmniejszać. W Polsce zjawisko z pewnością rozkwita i wchodzi w swój najlepszy czas.

MS: Jest Pani współzałożycielką Fundacji SILVA RERUM, dzięki której, jak pisze Pani na swojej stronie, możliwe było zrealizowanie festiwalu CAPPELLA ANGELICA Muzyka Aniołów Mariackich oraz Mała Szkoła Dawnej Sztuki. Co jest główną misją fundacji, do czego jej działania mają doprowadzić?

MMW: Fundacja SILVA RERUM i zespół instrumentów historycznych SILVA RERUM arte powstały dzięki współpracy kilku osób, które przyjechały do Gdańska z różnych ośrodków, by skoncentrować swoje działania wokół wspólnych celów, związanych z promocją wykonawstwa historycznego w Polsce. Początkowo myślałyśmy o założeniu kameralnej orkiestry barokowej, jednak idea ta przerosła nas logistycznie i finansowo. Od kilku lat naszym głównym założeniem jest prowadzenie organizacji, w której możliwa staje się realizacja projektów-marzeń osób ją współtworzących. A ponieważ jesteśmy różne, stąd też przybierają one różne formy.

Na przykład wspomniany przez Panią festiwal CAPPELLA ANGELICA to akurat mój obszar działań, zlokalizowany w przestrzeni transeptu Bazyliki Mariackiej w Gdańsku, gdzie wyeksponowana została grupa muzykujących aniołów z dawnego prospektu organowego. Cykl ten ma swój początek w ewidentnym poczuciu inspiracji tym wyjątkowym miejscem. Od sześciu lat wraz z kolegami z zespołu i muzykami z różnych krajów świata odpowiadamy tutaj na pytanie – jak brzmiałyby Anioły Mariackie, gdybyśmy mogli je usłyszeć? Ten wątek niepowtarzalności wydarzenia w żadnym innym miejscu jest jedną z cech charakterystycznych fundacyjnych działań. Interesuje mnie na przykład mało znana barokowa historia Gdańska, postaci związane z miastem – stąd np. muzyczny projekt o Johannie Schopenhauer, matce Artura, czy cykl edukacyjny dla dzieci inspirowany postacią Daniela Chodowieckiego.

W fundacji podejmujemy także nowe wyzwania: zamawiamy większe kompozycje na instrumenty historyczne u twórców współczesnych, współpracujemy z aktorami impro, gramy dawną muzykę czeską, czy np. wykonujemy 12 fantazji Telemanna o 12 w nocy. Robimy z muzyką dawną to, co nam wydaje się prawdziwie interesujące wierząc, że ta szczerość przeradza się w równie pozytywne doznania u naszych słuchaczy. Zawsze zależy nam również na bardzo wysokim poziomie wykonawczym. Fundacja zrealizowała już wiele działań, wiele też byłoby zatem jeszcze do opowiedzenia. Szczęśliwie spotykają się one z przychylnością grantodawców miejskich, wojewódzkich i ministerialnych. Mamy przyjemność współpracować także m.in. z Muzeum Archeologicznym w Gdańsku czy Muzeum Historycznym Miasta Gdańska.

MS: Stworzyła Pani wiele interesujących autorskich projektów, wśród których moją uwagę przykuły szczególnie Bajki Barokowe oraz Mała Szkoła Dawnej Sztuki. Czy mogłabym prosić o przybliżenie ich idei?

MMW: Idea Bajek Barokowych pojawiła mi się już dość dawno, wraz ze świadomością, że historię najbardziej znanych dzisiaj bajek można pisać właściwie od czasów baroku. Opowieści były często rozrywką nie tylko dla dzieci, ale i dla dorosłych podczas wspólnych spotkań, a każda z historii potrafiła mieć różne wersje, w zależności od tego, w jakim kraju była opowiadana. Poszukiwania skłoniły mnie do wyboru 3 zbiorów takich opowieści z trzech różnych krajów. Jest to po pierwsze mało znany w Polsce zbiór Il Pentamerone Giambattisty Basilego z 1634 roku, ponadto powszechnie znane francuskie Baśnie Babci Gąski Charles’a Perrault’a z 1695 roku i wreszcie Baśnie dla dzieci i młodzieży Braci Grimm z początku XIX wieku. Dalszy pomysł był prosty – by opowiedzieć trzy wybrane z tych zbiorów historie, ilustrując je muzyką z czasów i z z kraju, z którego pochodzą – graną na instrumentach historycznych. Projekt dotychczas miał różne odsłony – również np. jako teatr cieni, ale ostatecznie został całkiem niedawno nagrany na płytę z udziałem aktorki krakowskiego Teatru im. J. Słowackiego, Katarzyny Zawiślak-Dolny, i zespołu SILVA RERUM – mam nadzieję, że doczeka się wydania z początkiem przyszłego roku.

Nieco innym projektem z muzyką barokową dla dzieci jest Mała Szkoła Dawnej Sztuki. Jest to właściwie cykl przyjaznych lekcji na temat dawnych sztuk, łączących gdańskie dawne dzieła z kręgu sztuk plastycznych z tematycznie powiązanymi koncertami na instrumentach historycznych. Są to takie miłe lekcje słuchania i oglądania – odczytywania sztuki z przyjemnością.

MS: Kolejnym ważnym projektem, który po prostu nie może być przez nas pominięty, jest oczywiście De Arte Respirandi – płyta, do której recenzji opublikowanej na łamach tego numeru bardzo serdecznie zapraszamy. Jak wspomina Pani proces twórczy, który doprowadził do jej wydania?

MMW: Płyta De Arte Respirandi jest właściwie moją pierwszą (niemal) solową płytą, jest więc dla mnie szczególna. Czas przygotowań do jej powstania był bardzo długi – pierwsze utwory współczesne na flet barokowy zamówiłam już w 2009 roku. Nagrania poprzedził proces pracy z kompozytorami, który sam w sobie był bardzo interesujący – nie mamy przecież tej możliwości w kontekście muzyki barokowej. Ciekawiło mnie, co ciekawego dostrzec mogą współcześni twórcy w moim instrumencie i jak wykorzystają to, co mogę im za pomocą tego instrumentu pokazać. Zupełnie unikatowym doświadczeniem był na przykład proces powstawania kompozycji Tijdglas („Klepsydra”) Mirandy Driessen – gdy traverso zostało „podłączone” do rzeźb szklanych Joosta Brickera Caartena (vide zdjęcie), a powstające w tej sposób dźwięki stały się częścią warstwy elektronicznej kompozycji. Na płycie znalazły się również utwory pisane dla innych traversistów, zainteresowanych nowym brzmieniem instrumentu.

Z pewnością praca nad nowymi kompozycjami była dla mnie dużym wyzwaniem. Większość z nich stawia wykonawcę wobec konieczności posługiwania się mikrozmianami w zakresie operowania dźwiękiem. W utworach pojawiają się techniki znane i wykorzystywane w epoce baroku, takie jak vibrato palcowe, charakterystyczne wzory artykulacyjne (np. did’ll), rozszerzone tryle, czy odmienne palcowanie dźwięków enharmonicznie równorzędnych. Użycie tych efektów jest jednak inne, niż miało to miejsce w XVIII wieku. W prezentowanej muzyce stają się one pierwszoplanowymi elementami konstytuującymi dźwięk, wychodząc ze swojej uprzedniej roli ozdobnika. Pojawiają się też m.in. techniki znane fletowi współczesnemu, a także unikatowe – jak glissando palcowe. Typowo barokowe rozumienie instrumentu zostaje w ten sposób przełamane. Dzięki takiemu podejściu instrument zyskuje znacznie większą ekspresyjność. Równocześnie jednak pierwszy wysuwa się wiązanie przez kompozytorów fletu traverso z delikatnością, ciszą, materią o charakterze pierwotnym lub uniwersalnym. Muzyka prezentowanych kompozycji jest w dużej mierze kontemplacyjna, prowadząca do wnętrza – taki też był ogólny charakter mojej z nią pracy.

MS: Pracuje Pani również jako wykładowca na gdańskiej Akademii Muzycznej, gdzie w ramach Podyplomowego Studium Muzyki Dawnej prowadzi Pani klasę fletu traverso. Co w przekazywaniu swojej wiedzy i nauczaniu gry na tym niezwykłym instrumencie jest dla Pani największym wyzwaniem?

MMW: Staram się moim studentom przekazać to, co sama wcześniej dostałam – dbałość o technikę, której zgłębienie jest po prostu wygodną podstawą do dalszej pracy, a także nieustające zaciekawienie instrumentem i jego muzyką. Wyzwaniem jest dla mnie zdecydowanie określanie jak daleko sięga moja odpowiedzialność i ingerencja, a gdzie jest już miejsce na odpowiedzialność studenta za siebie samego.

MS: Czy są w Pani życiu muzyka jakieś postaci, które szczególnie Panią inspirują do działania?

MMW: Tak, dotychczas było ich wiele, ale to dla mnie często się zmienia. Trudno mi więc wskazać tutaj kogoś konkretnego, kto zagościłby w tej roli na dłużej.

MS: Zaczęłyśmy od pytania tradycyjnego i takim też skończmy – Czego oczekiwałaby Pani od Fundamentum jako od przestrzeni stworzonej do dzielenia się wiedzą o muzyce dawnej?

MMW: Państwa pojawienie się odbieram jako oznakę pewnej dojrzałości całokształtu działań osób związanych z muzyką dawną w Polsce, to dobry znak. Dla mnie najciekawszym elementem jest tutaj wizja przestrzeni, w której głos mają zarówno teoretycy, jak i praktycy – jesteśmy sobie wzajemnie potrzebni. Życzę Fundamentum powodzenia w realizowaniu swojej misji!

MS: Dziękujemy serdecznie!

train
translation
university
urine
wedding
weapons
weight
wine
wow
sport
square
stone
study
superman
temperature
time
toothpaste
toy
engagement
hat
language
line
perfume
translation
wine
dye
dress
harvester
fanning
glasses
computer
fitness
desk
slippers
jewelry
knife
helmet
oil
pen
pet
snacks
pan
socks
deck
dress
drug
dye
fan
fitness
flowers
food
fruit
stone
camera
clock
combs
counting
fishing
keyboard
makeup
microphones
mouse
paper
pack
photographs
print
school
sunglasses
trader
umbrella
underwear
yoga
bag
chinese
fat
film
gaming
hbo
hot
ice
study
music
red
show
train
sports
novel
mouse
science
sexy
auto
book
care
chair
chinese
cigarette
clothes
clothing
computer
coffee
desk
hospital
diplomacy
university
weight
wow
cosplay
creative
cup
time
weddingdress
engagement
rock
shopping
flowers
party
sport
food
paypal
fruit
beauties
wine
baseball
chair
cigarette
line
hat
fruit
perfume
glasses
fitness
clothing
cup
dye
desk
fanning
dress
computer
drug
camera
clock
combs
counting
fishing
keyboard
makeup
stone
toothpaste
toys
gaming
hot
umbrella
chinese
bag
underwear
hbo
fat
film
yoga
desk
auto
wow
clothes
care
diplomacy
hospital
weight
book
university
harvester
helmet
jewelry
knife
oil
pan
pen
pet
slippers
snacks
socks
translation
cigarette
perfume
language
beauties
chair
clothing
baseball
line
wine
engagement
flowers
food
fruit
hat
rock
shopping
sport
time
weddingdress
clothes
desk
diplomacy
auto
party
hospital
office
care
book
paypal
wow
weight
wow
train
study
sports
show
sexy
science
red
novel
music
mouse
ice
hot
hbo
gaming
film
fat
chinese
yoga
underwear
umbrella
trader
sunglasses
sofa
school
print
baby
baby
camera
combs
fishing
counting
keyboard
makeup
microphones
mouse
pack
paper
photographs
template
stone
pen
toys
slippers
socks
clock
toothpaste
snacks
pet
helmet
oil
knife
dye
harvester
pan
fitness
jewelry
glasses
fanning
drug
dress
desk
cup
computer
clothing
cigarette
chair
beauties
baseball
office
paypal
sport
rock
weddingdress
flowers
shopping
party
engagement
time
translation
baseball
perfume
wine
hat
language
line
beauties
fruit
food
computer
desk
cigarette
cup
clothing
dress
dye
fanning
drug
chair
pen
pan
oil
knife
jewelry
helmet
harvester
glasses
fitness
pet
clock
socks
combs
slippers
toothpaste
counting
snacks
stone
toys
camera
makeup
mouse
pack
paper
school
keyboard
fishing
photographs
print
bag
baby
yoga
chinese
umbrella
sofa
underwear
film
sunglasses
sexy
ice
hot
gaming
mouse
hbo
music
red
novel
science
hot
show
sports
study
train
university
weight
wow
auto
book
care
rock
diplomacy
party
sport
clothes
office
shopping
desk
paypal
hospital
hospital
time
book
diplomacy
office
clothes
care
desk
weddingdress
auto
party
paypal
shopping
engagement
rock
time
sport
flowers
food
weddingdress
baseball
chair
translation
fruit
wine
hat
beauties
perfume
language
line
engagement
flowers
food
fruit
hat
language
line
perfume
translation
wine
baseball
beauties
chair
cigarette
clothing
computer
cup
desk
dress
drug
dye
fanning
fitness
glasses
harvester
helmet
jewelry
knife
oil
pan
pen
pet
slippers
snacks
socks
stone
toothpaste
toys
camera
clock
science
security
sexy
shopping
show
sites
slippers
snacke
socks
spell
party
pandora
PayPal
pen
performance
perfume
pet
publicity
red
rock
information
knife
language
line
mouse
music
novel
office
oil
pan
hat
hbo
health
healthy
heart
helmet
home
hospital
hot
ice
fitness
flowers
food
forest
fruit
funny
gaming
glasses
great
harvester
desk
diplomacy
dress
drug
dye
engagement
fabric
fan
fat
film
chair
chinese
cigarette
clothes
clothing
coffee
computer
cosplay
creative
cup
aston
auto
baby
bag
baseball
basketball
beauties
book
care
cartoon
translation
university
unine
weapons
wedding
weight
wine
wow
sport
square
stone
study
superman
temperrature
time
toothpaste
toy
train
science
security
sexy
shopping
show
sites
slippers
snacks
socks
spell
pandora
party
paypal
pen
performance
perfume
pet
publicity
red
rock
aston
auto
baby
bag
baseball
basketball
beauties
book
care
cartoon
chair
chinese
cigarette
clothes
clothing
coffee
computer
cosplay
creative
cup
desk
diplomacy
dress
drug
dye
engagement
fabric
fan
fat
film
fitness
flowers
food
forest
fruit
funny
gaming
glasses
great
harvester
hat
hbo
health
healthy
heart
helmet
home
hospital
hot
ice
information
knife
line
mouse
music
novel
office
oil
pan
sign
party
paypal
pen
performance
perfume
pet
publicity
red
rock
science
security
sexy
shopping
show
sign
sites
slippers
snacks
socks
spell
sport
square
stone
study
superman
temperature
time
toothpaste
toy
train
translation
university
urine
weapons
wedding
weight
wine
wow
aston
auto
baby
bag
baseball
basketball
beauties
book
care
cartoon
desk
diplomacy
dress
drug
dye
engagement
fabric
fan
fat
film
fitness
flowers
food
forest
fruit
Funny
gaming
glasses
great
harvester
hat
hbo
health
healthy
heart
helmet
home
hospital
hot
ice
information
knife
line
mouse
music
novel
office
oil
pan
pandora
party
paypal
pen
performance
perfume
pet
publicity
red
rock
science
security
sexy
shopping
show
sign
sites
slippers
snacks
socks
spell
sport
square
stone
study
superman
temperature
time
toothpaste
toy
train
translation
university
urine
weapons
wedding
weight
wine
wow

Nie publikujemy twojego adresu e-mail.