Najstarszy z zachowanych rękopisów muzycznych zbioru po kapeli farno-miejskiej w Poznaniu

W przeciągu swojego istnienia, tak bardzo różnorodnego, kapela farno-miejska, jakąkolwiek w danym momencie dziejowym nosiła nazwę, opierała się na manuskryptach muzycznych. Takie w końcu było jej zadanie. Grać. I chociaż chcielibyśmy, by cała skarbnica wiedzy muzycznej tamtych czasów stała przed nami otworem, życie nauczyło nas, że niestety nie zawsze (a właściwie rzadko) tak jest. Zbiór po kapeli farno-miejskiej w Poznaniu jest tego przykładem. Lata badań, poszukiwać, łamigłówek. Dobrze, że chociaż czasami pewne informacje są nam podane na tacy.

Tak właśnie mamy w przypadku rękopisu muzycznego o sygnaturze PL-Pa Muz MM I/10 (ZNF 261), przechowywanego w Archiwum Archidiecezjalnym w Poznaniu. Jest to Missa ex D skomponowała przez Františka Xavera Brixiego (1732-1771). Jak już można domyśleć się po tytule artykułu, Missa ex D jest najstarszym z zachowanych dotąd manuskryptów pochodzących ze zbioru po poznańskiej kapeli farno-miejskiej. Na trzeciej karcie partii pierwszych skrzypiec, pod nutami, widnieje podpis skryptorski z datą roczną: „Finis Mdg. J. Jakuboski 1764”. Dzięki skrupulatności skryptora, znane jest nam nie tylko jego nazwisko, ale również data powstania rękopisu. Znając historię kapeli, możemy zatem przyporządkować ten odpis do konkretnego etapu jej działalności – okresu funkcjonowania w nieistniejącej już kolegiacie św. Marii Magdaleny, która uległa zniszczeniu w pożarze w 1773 roku.

Ta konkretna Missa ex D Františka Xavera Brixiego była w XVIII-wiecznej Europie dość popularna. Jest przykładem missa solemnis (mszy uroczystej, czyli muzycznie rozbudowanej), w której główne 5 części mszy zostało podzielone muzycznie na 16 mniejszych części: Kyrie, Christe, Kyrie da capo, Gloria in excelsis, Laudamus te, Qui tollis, Quoniam, Cum Sancto, In gloria, Credo in unum Deum, Et resurrexit, Sanctus, Benedictus, Osanna, Agnus Dei, Dona nobis. Znanych nam jest dzisiaj 19 odpisów tego utworu, pochodzących z takich krajów jak Austria, Czechy, Niemcy, Słowacja, Szwajcaria… i oczywiście Polska, gdzie zachowało się aż 8 przekazów:

  • PL-Pa Muz MM I/10 (Poznań / Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu)
  • PL-Pa Muz GR I/45 (Grodzisk Wielkopolski / Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu)
  • PL-Pa Muz GR I/136 (Grodzisk Wielkopolski / Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu)
  • PL-CZ III/69 (Częstochowa / Klasztor OO. Paulinów na Jasnej Górze)
  • PL-KRZ / I-9 (Krzeszów Kamiennogórski / Klasztor Panien Benedyktynek w Krzeszowie, zbiór pocysterski)
  • PL-STAb 74a (Staniątki / Biblioteka Klasztoru Panien Benedyktynek w Staniątkach)
  • PL-Wu / RM 4195 / 2 (Wrocław / Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie)
  • PL-Wu / RM 4195 / 3 (Trzebnica / Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie)

Polskie przekazy Missa ex D posiadają następującą obsadę: czterogłos wokalny CantoAltoTenoreBasso, dwoje skrzypiec, dwie trąbki naturalne oraz organy. Jednak nasz poznański rękopis znacznie się wyróżnia wśród pozostałych odpisów mszy. Jako jedyny nie zawiera partii dwóch trąbek naturalnych (Clarino Primo i Clarino Secundo). Przez to, że nie posiada on również karty tytułowej, nie sposób powiedzieć, czy owe partie zagubiły się na przestrzeni lat, czy może nigdy ich tam nie było? Oba rozwiązania jawią się jako prawdopodobne. Dlaczego? Zagubienie czy zniszczenie partii na przestrzeni dwustu pięćdziesięciu lat nie jest niczym niespotykanym, o czym zdaje sobie sprawę każdy badacz. Ta opcja, tak właściwe, wydaje się zawsze najbardziej prawdopodobna. Jednakże… jak wiemy z historii poznańskiej kapeli farno-miejskiej, w 1763 roku (a więc rok przed powstaniem poznańskiego odpisu Missa ex D Brixiego) liczba muzyków została zmniejszona do pięciu. Dla przypomnienia, pod koniec lat trzydziestych XVIII wieku, w skład kapeli wchodzili kantor, organista, dwóch wokalistów, dwóch skrzypków i dwóch trębaczy. Może właśnie przysłowiowe „ciężkie czasy” były powodem nie zawarcia w manuskrypcie partii trąbek? Niestety, nie dowiemy się tego, póki nie znajdziemy owych dwóch partii trąbek naturalnych (lub karty tytułowej rękopisu) i nie będziemy mogli sfalsyfikować owego przypuszczenia. Poznański rękopis, również jako jedyny, nie zawiera w ogóle opracowania części Credo. I znów nasuwa się pytanie: czy powodem tego było konkretne przeznaczenie liturgiczne kompozycji, czy może… ciężkie czasy? Kwestia ta pozostaje nierozstrzygnięta.

Wśród całego zbioru po kapeli farno-miejskiej w Poznaniu, rękopisów muzycznych z przekazami dzieł Brixiego mamy siedem. Są to głównie opracowania mszy: dwie pełne msze, cztery Kyrie et Gloria oraz jeden motet. Obsada z kolei wygląda następująco: czterogłos wokalny CATB, dwoje skrzypiec, dwie trąbki naturalne lub dwa rogi, dwa oboje, altówkę i organy. Zgadza się to z wiedzą na temat muzyków obecnych w różnych momentach kapeli na przestrzeni XVIII wieku.

W tym momencie warto zadać jeszcze pytanie: kim tak właściwie był František Xaver Brixi? Ten czeski kompozytor, urodzony w Pradze, ochrzczony 2 stycznia 1732 roku w praskim kościele św. Marcina, od dwudziestego siódmego roku życia należał do zaszczytnego grona kapelmistrzów katedry św. Wita na Hradčanach w Pradze. Było to najwyższe i najważniejsze stanowisko muzyczne w ówczesnych Czechach. Z tą posadą wiązało się dużo obowiązków. Brixi musiał pisać wiele nowych kompozycji, nie tylko na liczne święta znajdujące się w kalendarzu liturgicznym. Upamiętniano jubileusze prałatów, ważne dni królewskiego domu, związane ze świętami państwowymi, jak i odnoszące się bezpośrednio do rodziny królewskiej. W swojej twórczości Brixi komentował także bieżące wydarzenia historyczne, w tym trwającą wojnę siedmioletnią, czego przykładem jest utwór La Bataille de Torgau (przechowywany w Fürst Thurn und Taxis Hofbibliothek und Zentralbibliothek w Regensburgu, sygn. D-Rtt Brixi 1). Niestety, František Xaver Brixi zmarł dość młodo, nie dożywszy czterdziestego roku życia. Zdążył jednak skomponować około 400 utworów, w tym w przeważającej liczbie msze, arie, nieszpory, litanie, Te Deum, motety, psalmy itd.. W całej Europie (i w Berkeley w USA) znaleźć można około 1800 przekazów dzieł Brixiego. W samej internetowej bazie RISM (https://opac.rism.info/) zapisanych jest 1781 rękopisów muzycznych o potwierdzonym autorstwie Brixiego, ale ogólnie, manuskryptów w jakiś sposób powiązanych z kompozytorem, jest w bazie 1851. W Polsce jest to liczba prawie 300 odpisów, a w samej Wielkopolsce – dokładnie 40. Liczby mówią same za siebie – František Xaver Brixi był bardzo popularnym kompozytorem.

Omawiając muzykę XVIII- i XIX-wiecznej Wielkopolski, nie można więc nie wspomnieć Františka Xavera Brixiego. Grano go w Poznaniu, w naszej kapeli farno-miejskiej, w Borku Wielkopolskim w tamtejszej kapeli parafialnej; w kapeli katedry gnieźnieńskiej, w kapeli parafialnej w Grodzisku Wielkopolskim, a nawet w cysterskiej kapeli klasztornej w Obrze. A mowa tu tylko o miejscach, po których zachowały się zbiory muzykaliów. Kto wie, ile utworów Brixiego było u nas naprawdę?

Literatura:

  • Alina Mądry, Barok, cz. 2: 1697–1795 Muzyka religijna i jej barokowy modus operandi, „Historia Muzyki Polskiej” t. III, Warszawa 2013, s. 130-155.
  • Olga Lisiecka, „Missa ex D” Františka Xavera Brixiego. Analiza i edycja krytyczno-źródłowa, niepublikowana praca licencjacka, Katedra Muzykologii UAM, Poznań 2012.
  • Olga Lisiecka, Kompozycje religijne Františka Xavera Brixiego w XVIII-wiecznych zbiorach muzycznych Wielkopolski. Charakterystyka i katalog tematyczny, niepublikowana praca magisterska, Katedra Muzykologii UAM, Poznań 2014 (rozdział II-IV).

 

Olga Olejniczak – muzykolog źródłoznawca, a bardziej prywatnie: wiolonczelistka, młoda mężatka i mama in spe. Pracownik Muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu (oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu) oraz doktorantka muzykologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

zdjęcie: https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Poznan_Braun_Hohenberg.jpg

fitness
Lose weight
muscles
disease
health
Healthy grains
The recipe
cooking
The ancient recipes
Fashion clothes
Fashion trends
Fashion articles
music
Music therapy
healthy way
Fitness programs
Diet to lose weight
German recipes
Simple recipe
Cookie recipe
Exercise to lose weight
Fitness training
Benefits of fitness
Cuba’s car
sports car
History of the station
Fitness equipment maintenance
Exercise in work
Rapid fitness
Commercial capital
Commercial market
Business transactions
Modeling agency
Fashionable dress collocation
Fashion designer
Winter fashion
Fashion show
gallstones
winter fashion show
Japanese fashion style
healthy body
documentary
Romantic movie
American film
Advertising video
Movie topic
video market
Fitness equipment
physical therapy
Arthritis diet
jeans
Beach mat
Fashion designer
Technology development
Fire accident
Computer technology
Business relations
The call center
Business opportunities
Chicken recipe
Cheese steak recipe
Chocolate chip cookies
Network design
e-sports
Free advertising
Small businesses
Business consulting
Fraud review
Cookie recipe
pizza
vibrator
Fitness equipment
Nutrition programs
Sexual orientation
orgasm
Sexual attraction
Sexual desire
Sexual health
Sexual partners
sex
Sexual frustration
Sexual technique
Sexual orientation
Sexual function
asexual
Fitness training
Benefits of fitness
Fitness misunderstanding
Health benefits
Fitness equipment
Physical fitness
Cooking techniques
beach diet
Go on a diet
Hair style
Fashion tips
Fashion jewelry
Fashion scene
Graduation gown
history of perfume
fashion industry
Fashionable dress
fashion capital
gown
adult party
fashions
Fashion style
Fitness center
Fitness strategy
Stress of movement
Clothes to dress up
Down jacket
Fashion tips
Pet health
human body health
Junk food
Health club
Healthy living
Fitness cravings
motorcycle
Automotive components
Old Cuban car
car accident
Vehicle maintenance and repair
Vehicle auction
Automobile tires
Auto parts
International auto show
Waterproof car cover
Automotive spending
carmakers
Auto insurance
Car loudspeaker
Car care
On-board camera
Modern cars
electric car
Automotive safety
car battery
Expensive car
Driving safety
Electric bicycle
Intelligent key
Car sales
Motor trailer
Family car
barbeque
Cooking techniques
The beach diet
Fashion history
Fashion style
almirah
Fashion designer
Fashionable beach wear
Fashionable dress
Japanese fashion
Ms. Perfume
Fashionable dress collocation
Samsung mobile phone
Display unit
Application of computer
Business survival
collectors
Marketing tool
gastronomy
disadvantages of fashion
Winter fashion
Fashion tips
Model diet
Fashionable boots
connotation of fashion
Trip to France
Diamond watches
Fashion scene
Business plan
Internet enterprise
Health benefits
Fitness exercise program
Fitness equipment
Safe food
Nutrition and diet
Go on a diet
Fitness experts
Nutrition programs
Exercise for weight loss
loan
Sales finance
Trade finance
Commercial projects
Car dealer
Insurance and finance
Fashion buyers
Elegant clothes
Personality type
Health and fitness
health of minors
Fashionable shoes
Fitness equipment
Fitness model
Fitness equipment
Fashion Britain
hip-hop fashion
Fashion magazines
Fashion art
Fashion trends
Business matching
development of business
Business philosophy
Fitness equipment
Fitness disorder
Healthy living
Black food
Nutritional meals
balanced diet
Fat burning
Health club
Benefits of fitness
healthy diet
Enterprise financial
Commercial market
Auto history
family car
Muscle car
ambulances
International business
Bugatti sports car
Automobile engine
Muscle truck
Car sales
Waterproof car cover
Introduction to automobiles
Boring love
Sex hormones
masturbation
Sexual medicine
Sexual intercourse
sex
Sexual slavery
Nutrition guidelines
Neem oil
Electronic energy saving
Fitness advice
Rapid fitness
Weight training
Investment theory
Investment parenting
vitamin
Spinal nerve
healthy diet
liposuction
Fast asleep
Health diet
healthy body
respiratory system
Skin health
Fitness equipment
Health and fitness
Military fitness
Go on a diet
Keeping fit
Efficient fitness
Hair style
High quality clothing
Popular trend
Fashion style
Fashion statement
wedding ring
Winter fashion
Fitness virtue
Fitness plan
Fitness app
Go on a diet
Nutrition programs
Fitness for women
fitness guide
Fitness plan
Cardiovascular exercise
Health diet
Human physiology
Fitness experts
liposuction
Fitness activities
Weight training
Green fashion design
Fashion model’s eating plan
Men’s fashion
Fitness model
Exercise in work
Fitness disorder
Fitness advice
Health diet
Home fitness equipment
Definition of health
Fitness equipment
Exercise bike
Exercise bike
Abdominal fitness
Fitness trainer
Fitness trainer
healthy life
Fitness camp
music
karaoke
Piano lessons
singer
Music history
Rock band
muscle
Definition of fitness
Fitness meal
Books and music
music symbol
singing
Rock ‚n’ roll
Music foundation
singer
Fitness taekwondo
Fitness disorder
Fitness virtue
Fitness marketing
liposuction
Rapid fitness
Fitness trainer
Cardiovascular benefits
fitness
Baker baking waffles
New York diet
spaghetti
Philippine recipe
pancakes
barley
Weight lifting
Weight training
Muscle shape
Baker baked waffles
pancakes
Thin pancakes
Strong and sexy
Strength training
muscle
Food restaurant
Weight loss goals
Health food
Health food
Food and drink
Healthy chicken feed
Rowing hand
family sports
Exercise chest muscle
metabolism
Collagen powder
Apple cider vinegar
Fast weight loss
Health and fitness
Fitness equipment
Super foods
Canned cranberry sauce
Food intolerance
employment
shopping
IT administrators
Business intelligence
Advertising posters
Business information
Cold winter
The flu vaccine
Flu season
Stay healthy
tired
Healthy diet
benefits of naked sleeping
immune system
fight a cold
Healthy living
Prevention of heart disease
immune system
Common virus
clean
insomnia
Ease the pain
Walking and running
Knee pain