Pasja

Tradycja leżąca u podstawy rozwoju pasji sięga już schyłku starożytności. Co najmniej od IV wieku kultywowano odczytywanie pasji w trakcie uroczystości religijnych Wielkiego Tygodnia w Jerozolimie. Natomiast w Kościele zachodnim porządek czytań pasyjnych fragmentów Ewangelii ustalił w V wieku papież Leon Wielki: w czasie mszy w Niedzielę Palmową oraz w Wielką Środę odbywać się miało czytanie pasji według św. Mateusza, natomiast w Wielki Piątek – według św. Jana. W ciągu kolejnych kilkuset lat porządek ten uległ zmianie w taki sposób, że środowe czytanie pasji według św. Mateusza zastąpiono pasją według św. Łukasza, a we wtorek wprowadzono dodatkowo czytanie pasji według św. Jana. Zatem ostatecznie, od X wieku, ugruntowała się tradycja czytań fragmentów pasyjnych wszystkich czterech Ewangelii w czasie Wielkiego Tygodnia: w Niedzielę Palmową – Mateusza, w Wielki Wtorek – Marka, w Wielką Środę – Łukasza i w Wielki Piątek – Jana.

Pasja średniowieczna to pasja chorałowa, której warstwa muzyczna dość szybko jednak wyewoluowała i przybrała postać nieco odmienną od pozostałych śpiewów chorałowych. Do XIII wieku teksty pasji wykonywane były najprawdopodobniej przez jedną osobę; później poszczególne elementy formy pasyjnej śpiewane były już przez trzy osoby: fragmenty obejmujące słowa Chrystusa zarezerwowane były dla kapłana, narracyjna partia Ewangelisty śpiewana była przez diakona, natomiast wypowiedzi innych osób przypadały do wykonania subdiakonowi.

Wykształcenie się w średniowieczu wyraźnego podziału pasji na trzy fundamentalne elementy – (1) słowa Chrystusa, (2) narracyjną partię Ewangelisty (evangelista) oraz (3) wypowiedzi innych osób, w tym tłumu (turba) – będzie istotne w całej historii omawianej formy; odmienności opracowania muzycznego poszczególnych tych ogniw będą jednym z głównych kryteriów wyodrębniania nowych gatunków pasji. Różnicowanie wykonawcze partii Chrystusa, Ewangelisty i turby stosowane było co najmniej od IX wieku z wykorzystaniem tak zwanych litterae significativae, czyli „liter znaczących”. Określały one sposób wykonania poszczególnych fragmentów, ale nie należy tego od razu łączyć z rozbiciem wykonania pasji na kilku śpiewaków. Litterae significativae określały wysokość dźwięku recytacji, tempo oraz siłę głosu; były skrótami słów łacińskich i ich stosowanie nie było ujednolicone, ani jasno ustalone – litery te były często inne w różnych źródłach, choć niektóre z nich pojawiały się częściej. Przykładowo słowa Chrystusa często oznaczano literą „t” (tenere, trahere, tarde), która wyewoluowała do znaku krzyża. Niekiedy różnicowano partie także w inny sposób, chociażby zapisując tekst wypowiadany przez Chrystusa czerwonym inkaustem.

Już na gruncie średniowiecznej pasji chorałowej wykształcił się model wysokościowy poszczególnych partii: słowa Chrystusa wykonywane były w najniższej pozycji, partia turby – najwyższej, w środkowym zakresie plasowały się natomiast narracyjne fragmenty Ewangelisty. Układ ten był respektowany także w późniejszych epokach. Konkretne wysokości określane były zwykle przez litterae significativae, ale ponownie nie ustalił się w tej kwestii jakiś stały schemat. Ponadto, litery te odnosiły się tylko do zasadniczych dźwięków recytacji danej partii (tonus currens). Nie oznacza to bynajmniej, że poszczególne fragmenty śpiewane były wyłącznie z wykorzystaniem jednego dźwięku. Śpiew ten opierał się na formułach melodycznych przyjętych w pasji – tonach pasyjnych, nierzadko odmiennych w różnych regionach geograficznych, a także na zasadach ogólnych wywiedzionych z chorału gregoriańskiego.

Renesans przyniósł nowy gatunek pasji – pasję motetową. Fundamentalną cechą tego typu opracowań była oczywiście polifonia. Niekoniecznie jednak chodzi tutaj o polifoniczne opracowanie całości pasji. Wyróżniamy bowiem dwa rodzaje renesansowej pasji motetowej: responsorialną i przekomponowaną. W pierwszym przypadku polifoniczne opracowanie otrzymywały partie Chrystusa i turby, natomiast narracja Ewangelisty prezentowana była w oparciu o śpiew jednogłosowy. To, które konkretnie fragmenty opracowano polifonicznie, było kwestią do pewnego stopnia swobodną, ponieważ partie Chrystusa i turby wcale nie musiały otrzymywać formy polifonicznej w całości. Na przykład w przypadku turby opracowanie motetowe wprowadzano albo bez ograniczeń, albo tylko tam, gdzie pojawiała się wypowiedź tłumu. Polifonicznie opracowywano zwykle także wprowadzające do tematyki utworu exordium i zamykające pasję conclusio.

W pasji przekomponowanej, a więc takiej, w której całość tekstu opracowana była polifonicznie, spotykamy się z trzema głównymi typami różnicowanymi ze względu na zakres wykorzystanego tekstu: (1) pasje oparte na całości tekstu zaczerpniętego od jednego Ewangelisty, (2) oparte na jednej Ewangelii, ale w formie skróconej, (3) zawierające fragmenty wszystkich czterech Ewangelii, exordium, conclusio oraz siedem ostatnich słów Chrystusa na krzyżu. Ten ostatni, najobszerniejszy, określany jest mianem summa Passionis, a za jego prototyp uznaje się pasję Antoine’a de Longuevala. Na całą tę różnorodność nakładają się, począwszy od wieku XVI, także kwestie związane z rozwojem reformacji oraz wykorzystywaniem języków narodowych. Co ciekawe, z wypowiedzi Lutra przebijała niechęć do przeżywania męki Chrystusa w sposób inny niż w codziennym, realnym życiu, w tym niechęć do jakichś form odgrywania, przedstawiania pasji. Nie przeszkodziło to jednak w rozwoju muzycznej formy pasji także w środowiskach protestanckich.

Paradoksalnie to właśnie przede wszystkim w Niemczech luterańskich pasja w epoce baroku rozwinęła się szczególnie. W XVII wieku forma ta zaczęła się coraz bardziej zbliżać do oratorium i kantaty. Zmianom uległa obsada, pojawiło się basso continuo, instrumenty koncertujące, ponadto pasja wchłonęła także arię i recytatyw. Ten nowy typ pasji, który rozwijał się od około 1640 roku, przyniósł także większą swobodę konstrukcyjną – zaczęto wzbogacać pasje sinfoniami, intermediami, a także opracowaniami innych tekstów, niż pochodzące z Ewangelii. Z kolei w XVIII wieku obserwujemy już coraz większe zróżnicowanie utworów pasyjnych, a ich klasyfikacja staje się zadaniem coraz trudniejszym wobec powszechności zjawisk hybrydycznych . Co do zasady, wyróżnia się w tym okresie cztery główne zjawiska mające swoją genezę w pasji: (1) pasję starego typu, (2) pasję oratoryjną lub kantatowo-oratoryjną, która cechuje się już większym zakrojem artystycznym, ale nadaj pozostaje w ścisłym związku z tekstami Ewangelii, (3) oratorium pasyjne, które co prawda jest związane z tematyką męki Chrystusa, ale opiera się na tekstach oryginalnych, a nie biblijnych, a także (4) utwory stanowiące rodzaj medytacji nad cierpieniem Chrystusa, ale pozbawione jasnej narracji i dialogów.

XIX i XX wiek charakteryzowały się już znacznie mniejszym zainteresowaniem pasją ze strony kompozytorów. Część tego typu kompozycji dwudziestowiecznych ma ponadto zupełnie koncertowy, a nie liturgiczny charakter. Dla celów liturgicznych stosuje się przede wszystkim pasję chorałową, która, będąc bardzo starą, średniowieczną formą, utrzymuje się do dziś. Jest to przejaw złożonego, nielinearnego rozwoju pasji w ciągu wieków.

Literatura:

  • K. von Fischer, W. Braun, Passion, „The New Grove Dictionary of Music and Musicians”, ed. Stanley Sadie, vol. 19.
  • J. Chomiński, K. Wilkowska-Chomińska, Wielkie formy wokalne, Kraków 1984.
  • H. E. Smither, A history of the Oratotio. Vol. 2, The Oratorio in the Baroque era: Protestant Germany and England, Chapel Hill 1977.

Zdjęcie: wikipedia

fitness
Lose weight
muscles
disease
health
Healthy grains
The recipe
cooking
The ancient recipes
Fashion clothes
Fashion trends
Fashion articles
music
Music therapy
healthy way
Fitness programs
Diet to lose weight
German recipes
Simple recipe
Cookie recipe
Exercise to lose weight
Fitness training
Benefits of fitness
Cuba’s car
sports car
History of the station
Fitness equipment maintenance
Exercise in work
Rapid fitness
Commercial capital
Commercial market
Business transactions
Modeling agency
Fashionable dress collocation
Fashion designer
Winter fashion
Fashion show
gallstones
winter fashion show
Japanese fashion style
healthy body
documentary
Romantic movie
American film
Advertising video
Movie topic
video market
Fitness equipment
physical therapy
Arthritis diet
jeans
Beach mat
Fashion designer
Technology development
Fire accident
Computer technology
Business relations
The call center
Business opportunities
Chicken recipe
Cheese steak recipe
Chocolate chip cookies
Network design
e-sports
Free advertising
Small businesses
Business consulting
Fraud review
Cookie recipe
pizza
vibrator
Fitness equipment
Nutrition programs
Sexual orientation
orgasm
Sexual attraction
Sexual desire
Sexual health
Sexual partners
sex
Sexual frustration
Sexual technique
Sexual orientation
Sexual function
asexual
Fitness training
Benefits of fitness
Fitness misunderstanding
Health benefits
Fitness equipment
Physical fitness
Cooking techniques
beach diet
Go on a diet
Hair style
Fashion tips
Fashion jewelry
Fashion scene
Graduation gown
history of perfume
fashion industry
Fashionable dress
fashion capital
gown
adult party
fashions
Fashion style
Fitness center
Fitness strategy
Stress of movement
Clothes to dress up
Down jacket
Fashion tips
Pet health
human body health
Junk food
Health club
Healthy living
Fitness cravings
motorcycle
Automotive components
Old Cuban car
car accident
Vehicle maintenance and repair
Vehicle auction
Automobile tires
Auto parts
International auto show
Waterproof car cover
Automotive spending
carmakers
Auto insurance
Car loudspeaker
Car care
On-board camera
Modern cars
electric car
Automotive safety
car battery
Expensive car
Driving safety
Electric bicycle
Intelligent key
Car sales
Motor trailer
Family car
barbeque
Cooking techniques
The beach diet
Fashion history
Fashion style
almirah
Fashion designer
Fashionable beach wear
Fashionable dress
Japanese fashion
Ms. Perfume
Fashionable dress collocation
Samsung mobile phone
Display unit
Application of computer
Business survival
collectors
Marketing tool
gastronomy
disadvantages of fashion
Winter fashion
Fashion tips
Model diet
Fashionable boots
connotation of fashion
Trip to France
Diamond watches
Fashion scene
Business plan
Internet enterprise
Health benefits
Fitness exercise program
Fitness equipment
Safe food
Nutrition and diet
Go on a diet
Fitness experts
Nutrition programs
Exercise for weight loss
loan
Sales finance
Trade finance
Commercial projects
Car dealer
Insurance and finance
Fashion buyers
Elegant clothes
Personality type
Health and fitness
health of minors
Fashionable shoes
Fitness equipment
Fitness model
Fitness equipment
Fashion Britain
hip-hop fashion
Fashion magazines
Fashion art
Fashion trends
Business matching
development of business
Business philosophy
Fitness equipment
Fitness disorder
Healthy living
Black food
Nutritional meals
balanced diet
Fat burning
Health club
Benefits of fitness
healthy diet
Enterprise financial
Commercial market
Auto history
family car
Muscle car
ambulances
International business
Bugatti sports car
Automobile engine
Muscle truck
Car sales
Waterproof car cover
Introduction to automobiles
Boring love
Sex hormones
masturbation
Sexual medicine
Sexual intercourse
sex
Sexual slavery
Nutrition guidelines
Neem oil
Electronic energy saving
Fitness advice
Rapid fitness
Weight training
Investment theory
Investment parenting
vitamin
Spinal nerve
healthy diet
liposuction
Fast asleep
Health diet
healthy body
respiratory system
Skin health
Fitness equipment
Health and fitness
Military fitness
Go on a diet
Keeping fit
Efficient fitness
Hair style
High quality clothing
Popular trend
Fashion style
Fashion statement
wedding ring
Winter fashion
Fitness virtue
Fitness plan
Fitness app
Go on a diet
Nutrition programs
Fitness for women
fitness guide
Fitness plan
Cardiovascular exercise
Health diet
Human physiology
Fitness experts
liposuction
Fitness activities
Weight training
Green fashion design
Fashion model’s eating plan
Men’s fashion
Fitness model
Exercise in work
Fitness disorder
Fitness advice
Health diet
Home fitness equipment
Definition of health
Fitness equipment
Exercise bike
Exercise bike
Abdominal fitness
Fitness trainer
Fitness trainer
healthy life
Fitness camp
music
karaoke
Piano lessons
singer
Music history
Rock band
muscle
Definition of fitness
Fitness meal
Books and music
music symbol
singing
Rock ‚n’ roll
Music foundation
singer
Fitness taekwondo
Fitness disorder
Fitness virtue
Fitness marketing
liposuction
Rapid fitness
Fitness trainer
Cardiovascular benefits
fitness
Baker baking waffles
New York diet
spaghetti
Philippine recipe
pancakes
barley
Weight lifting
Weight training
Muscle shape
Baker baked waffles
pancakes
Thin pancakes
Strong and sexy
Strength training
muscle
Food restaurant
Weight loss goals
Health food
Health food
Food and drink
Healthy chicken feed
Rowing hand
family sports
Exercise chest muscle
metabolism
Collagen powder
Apple cider vinegar
Fast weight loss
Health and fitness
Fitness equipment
Super foods
Canned cranberry sauce
Food intolerance
employment
shopping
IT administrators
Business intelligence
Advertising posters
Business information
Cold winter
The flu vaccine
Flu season
Stay healthy
tired
Healthy diet
benefits of naked sleeping
immune system
fight a cold
Healthy living
Prevention of heart disease
immune system
Common virus
clean
insomnia
Ease the pain
Walking and running
Knee pain