„Lubię, gdy utwór jest dobry” – rozmowa z Marią Erdman

Od początku chcieliśmy, by Fundamentum poza byciem przestrzenią służącą do dzielenia się wiedzą, było również naszym miejscem spotkań. Miejscem rozmów z ludźmi, dla których muzyka dawna ma wyjątkowe znaczenie, i którzy prawdziwie nią żyją. Przez jej badanie, opisywanie, wykonywanie i popularyzowanie. Pierwszą rozmówczynią, która zgodziła się otworzyć nasz cykl wywiadów, jest postać niezwykła. Maria Erdman to organistka, klawikordzistka, teoretyk muzyki i pedagog. Przed dziesięcioma laty ujrzał światło dzienne jej debiutancki trzypłytowy album z ariami zebranymi z pochodzącego z 1768 roku, starosądeckiego kancjonału S. S. Klarysek. Jako klawikordzistka wystąpiła także w 2011 roku na płycie Kapeli Brodów z pieśniami do Świętych Pańskich, zaś jako organistka nagrała kompozycje Feliksa Nowowiejskiego w ramach polsko-niemieckiego projektu „Krajobraz zaufania. Podróż po Warmii”. Koncertuje na licznych festiwalach muzycznych zarówno w Polsce, jak i za granicą.

Marta Szostak: Co jest dla Pani muzycznym fundamentem?

Maria Erdman: Choć pewnie nie brzmi to zbyt oryginalnie, muzyczną podstawą jest i zawsze był dla mnie Jan Sebastian Bach.

MS: Czym jest dla Pani muzyka dawna?

ME: To zależy od definicji pojęcia „muzyki dawnej” i doprecyzowania pytania „czym jest”. Jako teoretyk muzyki doceniam wartość poznawczą muzycznej „archeologii”, fascynuje mnie wiedza, bez której trudno często nawet odczytać utwór napisany kilkaset lat temu. Jako wykonawcę natomiast interesuje mnie opowieść, którą utwór przekazuje. Bliskie jest mi spojrzenie na muzykę bez rozgraniczania na dawną i nie-dawną, z uwzględnieniem jednak bagażu wiedzy niezbędnej do opanowania warsztatu intelektualnego i technicznego, bez którego nie sposób dotknąć zamiaru kompozytora. Myślę, że pominięcie kompozytora jest bardzo nieuprzejme, zwłaszcza kiedy biedny już nie żyje i nie może zgłosić zastrzeżeń czy pretensji. Muzyką interesuję się na tyle, że mam potrzebę obcowania z nią, słuchania jej, bawienia się i zastanowienia się nad nią – czy to przez przeżywanie na nowo znanych na pamięć historii z ukochanych oper, czy symfonii, czy realizowania potrzeby grania i doskonalenia się w tym.

MS: Jak Pani myśli, gdzie w świadomości potencjalnego słuchacza-zjadacza chleba mieści się pojęcie muzyki dawnej? Czy poświęcamy jej za mało uwagi? Co my, muzykolodzy, możemy dla niej zrobić? Co mogą dla niej zrobić wykonawcy?

ME: Hm, a kto to jest przeciętny „zjadacz chleba”? Z jednej strony ktoś taki kojarzy się raczej z publicznością serialu telewizyjnego, czy z amatorem meczu, nie zaś koncertu muzyki „poważnej”, w tym „dawnej”. Z drugiej strony festiwale muzyki dawnej pękają w szwach a sale czy kościoły wypełniają zupełnie „zwykli” ludzie, żadni specjaliści; po prostu miłośnicy, którzy i na mecz pójdą, bo są normalni. To znak naszych czasów – jeszcze chyba nigdy muzyka tzw. dawna nie cieszyła się taką popularnością i dobrze prosperującym rynkiem, na który jest zapotrzebowanie. Rynek płytowy musi dwoić się i troić, żeby zainteresować i zadowolić dobrze już przygotowaną publiczność. Ludzie są ciekawi nowych odkryć, nowych interpretacji, nowych talentów, ulubieńców, gwiazd. Obchodzi ich to.

W ostatnich latach w muzykologii można dostrzec przełom, co jest wynikiem pojawienia się w tej dziedzinie naukowców, którzy nie tylko są świetnymi specjalistami, lecz także posiadają osobowości artystyczne i mają potrzebę integracji działań naukowych z praktyką wykonawczą. Dzięki pracy dr hab. Aliny Mądry, dr hab. Szymona Paczkowskiego, dr hab. Marcina Szelesta, który jest też wirtuozem organów, dr hab. Barbary Przybyszewskiej – Jarmińskiej, dr hab. Pawła Garncarczyka, dr Grzegorza Joachimiaka – też czynnego lutnisty i mgr Soni Wronkowskiej, praca nad muzykaliami nabrała ostatnio zupełnie innego wymiaru. W moim rozumieniu umożliwia on dotarcie, przy najrzetelniejszej pracy badawczej, do najważniejszego sensu muzyki, jakim jest przekaz kompozytora – nie hasła z encyklopedii, tylko żywego człowieka.

Wykonawcy mogą robić to, co już robią – wykonywać i kształcić pokolenie następców. Nie mamy się w tej dziedzinie w Polsce czego wstydzić, jest tu coraz więcej wykwalifikowanych muzyków i adeptów, pasjonujących się repertuarem minionych epok.

MS: Czym skusiły Panią organy, a czym klawikord?

ME: Zapewne można by z powagą odpowiedzieć, że organy to przecież królowa matka i orkiestra cała, więc fascynacja nimi musi być oczywista. Każdy muzyk ją w którymś momencie przechodzi, jako taki rodzaj ospy wietrznej. Jako dziecko kochałam fortepian. W moim domu stał stary wiedeński instrument, który – w przeciwieństwie do fortepian współczesnego – bardzo mi się podobał. Organy nie kusiły mnie w ogóle, mimo iż obcowałam z nimi od małego; w którymś momencie za to brutalnie rzuciły mnie na kolana. Organy są trochę przerażające ze swoją nieuchronnością czasu i kontrolą nad początkiem i końcem każdego dźwięku. Pozwalają się jednak jakoś zorganizować. Umożliwiają przestrzenne poznanie faktury i uzmysłowienie harmonii, dosłownie każdym zmysłem. Są zdrowe dla duszy i ciała, angażują pracę pleców, nóg i mięśni brzucha. No i przecież to najfajniejszy instrument ze wszystkich!

Klawikordem zainteresował mnie Christopher Stembridge, muzykolog i organista, jeden z moich najważniejszych nauczycieli. Stało się to przy okazji poznawania pod jego kierunkiem XVII-wiecznych organów włoskich, które rekomendował jako bazowy instrument do nauki techniki historycznego wykonawstwa. Nie była to „miłość od pierwszego wejrzenia”; klawikord mnie raczej irytował, postawił mi poprzeczkę bardzo wysoko. Dopiero gdy nauczyłam się na nim jako tako grać, wciągnął mnie w swój pozornie cichy świat.

MS: Napisała Pani, że „historia klawikordu to historia muzyki”, Moglibyśmy bez niego istnieć? Gdzie dziś byłaby muzyka, gdyby nie on?

ME: Pisząc o klawikordzie jako historii muzyki, miałam na myśli to, że klawikord ucieleśnia założenia teoretyczne, wykorzystuje też podział struny i jego związek z wysokością dźwięku, następnie pokazuje drogi kształtowania harmonii, wielogłosowości i systemu tonalnego. Ale podążał on (przynajmniej tak się uważa) za teorią, był odpowiedzią na jej postulaty. Nie potrafię spekulować „co by było, gdyby” – i gdyby w eksperymentach Pitagorasa z wysokością dźwięku struna by się nie pojawiła – pewnie nie tylko nie byłoby klawikordu, ale i skrzypiec, i wiol… W zamian za to byłoby pewnie coś innego.

MS: Jaki jest Pani stosunek do muzyki współczesnej? Czy muzyka dawnego można nazwać swoistego rodzaju „prawykonawcą” utworów współczesnych?

ME: Bardzo ciekawi mnie muzyka pisana „teraz”. Jest to dość krzepiące, jak dużo jest jeszcze do powiedzenia… Każdy muzyk jest prawykonawcą opracowanego i „przepuszczonego przez siebie” utworu. Każda interpretacja jest swego rodzaju prawykonaniem.

MS: Jakimi kryteriami kieruje się Pani przy doborze swojego repertuaru? Czy są cechy utworu, które szczególnie Panią pociągają bądź zniechęcają?

ME: Lubię, gdy utwór jest „dobry” – tak, jak dobrze być może napisana książka, sztuka teatralna czy film. Lubię polifonię, zwłaszcza w jej ściśle imitacyjnym wydaniu. Gram muzykę polską, i tę wielką (polski renesans, czy kompozycje organowe Feliksa Nowowiejskiego) i półamatorską (klasztorne kancjonały na instrumenty klawiszowe). To akurat uważam za swój obowiązek, wcale zresztą nieprzykry. Ważny jest dla mnie też Bach, zarówno na organach, jak i na klawikordzie.

MS: Jakie postaci ukształtowały Panią jako muzyka?

ME: Długo by wymieniać. Przede wszystkim to wszyscy moi nauczyciele, na każdym etapie kształcenia. Zazwyczaj notki biograficzne nie dają wystarczająco dużo miejsca dla wszystkich, z przyjemnością więc wspomnę ich tutaj. Przede wszystkim mój Ojciec, Jerzy Erdman. To on wysłał mnie na naukę organów do pani profesor Marietty Kruzel-Sosnowskiej, damy polskiej organistyki. Mnóstwo energii i podstawy basu cyfrowanego dał mi Marek Toporowski. Profesor Urszula Bartkiewicz wdrożyła mnie w grę na klawesynie (a lata później zaprosiła do współpracy w budowaniu Sekcji Muzyki Dawnej w ZPSM na Bednarskiej). Życzliwy był profesor Andrzej Chorosiński. Cierpliwości pani profesor Teresy Rosłoń nie sposób opisać. Pani profesor Danuta Kleczkowska poświęciła mi mnóstwo energii. Profesor Kłosiewicz hojnie dzielił się przez wiele lat swoją pasją. Christopherowi Stembridge’owi zawdzięczam wiele. I wreszcie Menno van Delft, mistrz nad mistrze w grze na klawikordzie oraz Pieter van Dijk, wirtuoz, który wie jak nauczyć stania się jednym z organami. Jestem im naprawdę wdzięczna. Wiele wyniosłam też z przyjaźni z budowniczymi instrumentów, osób najbliżej „materii”, do której bujającemu w obłokach muzykowi często nie tak blisko… Natomiast jest jeszcze ktoś, kto bezpośrednim nauczycielem nie był, jest jednak moim „wzorem muzyka – artysty”. Dyskretnego, bez odczuwalnego ego, stylizacji i ubioru, w moim odczuciu przez tę surowość oddziałującym swoją grą mocniej. To Szabolcs Esztényi.

MS: Który z koncertów najbardziej zapadł Pani w pamięć?

ME: Daty się mnie nie trzymają, ale to było na początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy Philippe Herreweghe wraz z Collegium Vocale Gent przyjechali do Studia S-1. Grali kantaty Bacha i byli dla mnie, wówczas studentki, objawieniem.

MS: Czego Pani, jako osoba „z wewnątrz”, oczekiwałaby od Fundamentum jako od przestrzeni stworzonej dla dzielenia się wiedzą o muzyce dawnej?

ME: Na przykład artykułów popularnonaukowych, adresowanych do „normalnego” miłośnika muzyki, pozwalających się zaznajomić z tematami fachowymi w przystępnej formie.

MS: Właśnie takim miejscem mamy nadzieję się stawać. Bardzo dziękuję za rozmowę!

zdjęcie: Martyna Drabik-Dziedziczak

fitness
Lose weight
muscles
disease
health
Healthy grains
The recipe
cooking
The ancient recipes
Fashion clothes
Fashion trends
Fashion articles
music
Music therapy
healthy way
Fitness programs
Diet to lose weight
German recipes
Simple recipe
Cookie recipe
Exercise to lose weight
Fitness training
Benefits of fitness
Cuba’s car
sports car
History of the station
Fitness equipment maintenance
Exercise in work
Rapid fitness
Commercial capital
Commercial market
Business transactions
Modeling agency
Fashionable dress collocation
Fashion designer
Winter fashion
Fashion show
gallstones
winter fashion show
Japanese fashion style
healthy body
documentary
Romantic movie
American film
Advertising video
Movie topic
video market
Fitness equipment
physical therapy
Arthritis diet
jeans
Beach mat
Fashion designer
Technology development
Fire accident
Computer technology
Business relations
The call center
Business opportunities
Chicken recipe
Cheese steak recipe
Chocolate chip cookies
Network design
e-sports
Free advertising
Small businesses
Business consulting
Fraud review
Cookie recipe
pizza
vibrator
Fitness equipment
Nutrition programs
Sexual orientation
orgasm
Sexual attraction
Sexual desire
Sexual health
Sexual partners
sex
Sexual frustration
Sexual technique
Sexual orientation
Sexual function
asexual
Fitness training
Benefits of fitness
Fitness misunderstanding
Health benefits
Fitness equipment
Physical fitness
Cooking techniques
beach diet
Go on a diet
Hair style
Fashion tips
Fashion jewelry
Fashion scene
Graduation gown
history of perfume
fashion industry
Fashionable dress
fashion capital
gown
adult party
fashions
Fashion style
Fitness center
Fitness strategy
Stress of movement
Clothes to dress up
Down jacket
Fashion tips
Pet health
human body health
Junk food
Health club
Healthy living
Fitness cravings
motorcycle
Automotive components
Old Cuban car
car accident
Vehicle maintenance and repair
Vehicle auction
Automobile tires
Auto parts
International auto show
Waterproof car cover
Automotive spending
carmakers
Auto insurance
Car loudspeaker
Car care
On-board camera
Modern cars
electric car
Automotive safety
car battery
Expensive car
Driving safety
Electric bicycle
Intelligent key
Car sales
Motor trailer
Family car
barbeque
Cooking techniques
The beach diet
Fashion history
Fashion style
almirah
Fashion designer
Fashionable beach wear
Fashionable dress
Japanese fashion
Ms. Perfume
Fashionable dress collocation
Samsung mobile phone
Display unit
Application of computer
Business survival
collectors
Marketing tool
gastronomy
disadvantages of fashion
Winter fashion
Fashion tips
Model diet
Fashionable boots
connotation of fashion
Trip to France
Diamond watches
Fashion scene
Business plan
Internet enterprise
Health benefits
Fitness exercise program
Fitness equipment
Safe food
Nutrition and diet
Go on a diet
Fitness experts
Nutrition programs
Exercise for weight loss
loan
Sales finance
Trade finance
Commercial projects
Car dealer
Insurance and finance
Fashion buyers
Elegant clothes
Personality type
Health and fitness
health of minors
Fashionable shoes
Fitness equipment
Fitness model
Fitness equipment
Fashion Britain
hip-hop fashion
Fashion magazines
Fashion art
Fashion trends
Business matching
development of business
Business philosophy
Fitness equipment
Fitness disorder
Healthy living
Black food
Nutritional meals
balanced diet
Fat burning
Health club
Benefits of fitness
healthy diet
Enterprise financial
Commercial market
Auto history
family car
Muscle car
ambulances
International business
Bugatti sports car
Automobile engine
Muscle truck
Car sales
Waterproof car cover
Introduction to automobiles
Boring love
Sex hormones
masturbation
Sexual medicine
Sexual intercourse
sex
Sexual slavery
Nutrition guidelines
Neem oil
Electronic energy saving
Fitness advice
Rapid fitness
Weight training
Investment theory
Investment parenting
vitamin
Spinal nerve
healthy diet
liposuction
Fast asleep
Health diet
healthy body
respiratory system
Skin health
Fitness equipment
Health and fitness
Military fitness
Go on a diet
Keeping fit
Efficient fitness
Hair style
High quality clothing
Popular trend
Fashion style
Fashion statement
wedding ring
Winter fashion
Fitness virtue
Fitness plan
Fitness app
Go on a diet
Nutrition programs
Fitness for women
fitness guide
Fitness plan
Cardiovascular exercise
Health diet
Human physiology
Fitness experts
liposuction
Fitness activities
Weight training
Green fashion design
Fashion model’s eating plan
Men’s fashion
Fitness model
Exercise in work
Fitness disorder
Fitness advice
Health diet
Home fitness equipment
Definition of health
Fitness equipment
Exercise bike
Exercise bike
Abdominal fitness
Fitness trainer
Fitness trainer
healthy life
Fitness camp
music
karaoke
Piano lessons
singer
Music history
Rock band
muscle
Definition of fitness
Fitness meal
Books and music
music symbol
singing
Rock ‚n’ roll
Music foundation
singer
Fitness taekwondo
Fitness disorder
Fitness virtue
Fitness marketing
liposuction
Rapid fitness
Fitness trainer
Cardiovascular benefits
fitness
Baker baking waffles
New York diet
spaghetti
Philippine recipe
pancakes
barley
Weight lifting
Weight training
Muscle shape
Baker baked waffles
pancakes
Thin pancakes
Strong and sexy
Strength training
muscle
Food restaurant
Weight loss goals
Health food
Health food
Food and drink
Healthy chicken feed
Rowing hand
family sports
Exercise chest muscle
metabolism
Collagen powder
Apple cider vinegar
Fast weight loss
Health and fitness
Fitness equipment
Super foods
Canned cranberry sauce
Food intolerance
employment
shopping
IT administrators
Business intelligence
Advertising posters
Business information
Cold winter
The flu vaccine
Flu season
Stay healthy
tired
Healthy diet
benefits of naked sleeping
immune system
fight a cold
Healthy living
Prevention of heart disease
immune system
Common virus
clean
insomnia
Ease the pain
Walking and running
Knee pain