Goldberg Baroque Ensemble i gdańskie kantaty

Po obfitujących w festiwale muzyki dawnej i premiery płytowe ostatnich miesiącach ubiegłego roku, z zaciekawieniem czekałam na to, co przyniosą nam kolejne tygodnie stycznia. Chyba już na początku tego tekstu muszę stwierdzić, że miłośnicy muzyki barokowej nie mogli sobie wymarzyć lepszej noworocznej premiery – albumu nagranego przez polski zespół, dla zagranicznej wytwórni, a do tego z nieznanym dotąd repertuarem autorstwa kompozytorów działających w XVII i XVIII wieku w Gdańsku. Mowa oczywiście o najnowszej płycie Goldberg Baroque Ensemble z kantatami barokowymi ze zbiorów Biblioteki Gdańskiej PAN.

Założony w 2008 roku w Gdańsku Goldberg Baroque Ensemble należy do wąskiego grona polskich orkiestr barokowych, które specjalizują się w wykonywaniu i promowaniu utworów z własnego miasta lub regionu. Dlatego też muzyków skupionych wokół Andrzeja Szadejki – pomysłodawcy, założyciela i dyrygenta – możemy usłyszeć rokrocznie na Festiwalu Goldbergowskim, podczas którego wykonują kompozycje twórców związanych z Gdańskiem. Dzięki współpracy z Biblioteką Gdańską Polskiej Akademii Nauk udało się także zapoczątkować serię fonograficzną z nagraniami utworów, które zachowały się w tamtejszych zbiorach. Do tej pory zespół wydał kilka albumów z kantatami na różne okresy roku liturgicznego oraz z pasją Johanna Balthasara Freislicha. Oprócz grupy instrumentalistów oraz chórzystów (występujących także z repertuarem a capella jako Goldberg Vocal Ensemble) w projekt zostali zaangażowani soliści: Marie Smolka (sopran), Franziska Gottwald (alt), Hermann Oswald (tenor) i Markus Flaig (bas).

J. V. Meder – Kantata Singet, lobsinget mit Hertzen und Zungen

Album Baroque Cantatas from Gdańsk nie tylko zainicjował współpracę zespołu z uznanym niemieckim wydawnictwem MDG, ale także stanowi początek nowej serii płytowej – Musica Baltica. Czym różni się zatem ten projekt od dotychczasowej współpracy zespołu z Gdańską Biblioteką PAN? Seria Musica Baltica nie ma mieć już tego ograniczenia związanego z wykorzystaniem wyłącznie gdańskich rękopisów. Choć pierwsza płyta z planowanej serii bazuje w dalszym ciągu wyłącznie na polskich, miejscowych źródłach, to zapowiadana jest spora różnorodność w zakresie pochodzenia rękopisów. Istnieje zatem szansa na poznanie muzyki kompozytorów takich jak np. Balthasar Erben, Johann Valentin Meder czy Crato Bütner, którzy nierzadko przez długi okres byli związani z gdańskimi kapelami, ale ich twórczość zachowała się niemal wyłącznie w innych ośrodkach (najczęściej w szwedzkiej Uppsali lub w archiwach niemieckich).

Na najnowszej płycie Goldberg Baroque Ensemble znalazło się siedem kantat autorstwa czterech kompozytorów. Nie są to, tak jak w przypadku poprzednich albumów, utwory na jeden, konkretny okres liturgiczny, ale kantaty skomponowane zarówno na święta kościelne, jak i okres zwykły. Wśród kompozytorów znaleźli się dwaj kolejni kapelmistrzowie Miasta Gdańska – Johann Valentin Meder (1649-1719) i Johann Balthasar Freislich (ok.1690-1774) oraz dwaj muzycy działający w Gdańsku w XVIII wieku – Johann Jeremias du Grain (17??-1756) i Johann Daniel Pucklitz (1705-1774). Oprócz tego, że wszystkie kantaty zostały napisane przez jednego z czterech „Johannów”, to elementem decydującym o doborze utworów nagranych na płycie była także wspólna proweniencja rękopisów – gdański kościół św. Jana.

J.B. Freislich – Kantata Das ist meine Freunde

Okładka płyty, z fragmentem Sądu Ostatecznego Memlinga, który również przechowywany jest w Gdańsku, w zbiorach Biblioteki Narodowej, nawiązuje do kompozycji otwierającej album – kantaty Singet, lobsinget mit Hertzen und Zungen Johanna Valentina Medera. Skomponowana na święto Michała Archanioła kantata zaskakuje dużą obsadą wokalno-instrumentalną, wykorzystaniem instrumentów dętych oraz wykonanymi z ogromną precyzją odcinkami tutti. Zupełnie inna w swojej formie i wyrazie jest kantata Hertzlich lieb hab ich dich o Herr Johanna Jeremiasa du Graina – organisty, ucznia Telemanna oraz organizatora życia muzycznego w XVIII-wiecznym Gdańsku. Choć początek kompozycji stawia większe wyzwania instrumentalistom niż wokalistom, to czwarty odcinek kantaty z fugą i błagalnym „erhöre mich!” stanowi spore wyzwanie dla najwyższych głosów w chórze. W zbiorach gdańskich zachowało się niestety tylko po kilka rękopisów z kompozycjami Medera i du Graina. Sytuacja ma się jednak zupełnie inaczej w przypadku dwóch kolejnych kompozytorów – Johanna Balthasara Freislicha i Johanna Daniela Pucklitza, którzy pozostawili w Gdańsku sporą, bo liczoną w dziesiątkach egzemplarzy, kolekcję rękopisów. Spośród trzech utworów Freislicha, które znalazły się na płycie Goldberg Baroque Ensemble, najbardziej zachwyca chyba napisana na Wielki Czwartek kantata Gott ist die Liebe z przepiękną, choć bardzo trudną, arią Gott gleichet einem grossen Meere. Na końcu albumu znalazły się dwie kompozycje Johanna Daniela Pucklitza, które zadziwiają zarówno poważnymi ustępami solo, jak i zabawnymi odcinkami tutti. Do tych kontemplacyjnych należy chociażby dość długa aria Lass mich, Jesu z kantaty Ich will in allen Sachen z piękną partią fagotu, zaś radosny chorus Ende gut, alles gut z pewnością potrafi wywołać uśmiech na ustach niejednego melomana.

Myślę, że album Baroque Cantatas from Gdańsk zachwyci wielbicieli muzyki barokowej nie tylko ciekawym i zupełnie nieznanym repertuarem kantatowym, ale także najwyższą jakością nagrania. Kibicuję całemu projektowi i z niecierpliwością czekam na kolejne płyty w ramach serii Musica Baltica!

 

Goldberg Baroque Ensemble – Baroque Cantatas from Gdańsk, Musica Baltica 1, MDG 2017

1. J. V. Meder – Singet, lobsinget mit Hertzen und Zungen a 11
2. J. J. du Grain –  Hertzlich lieb hab ich dich o Herr
3. J. B. Freislich – Jauchzet dem Herrn alle Welt
4. J. B. Freislich – Gott ist die Liebe
5. J. B. Freislich – Das ist meine Freunde
6. J. D. Pucklitz – Kehre wieder
7. J. D. Pucklitz – Ich will in allen Sachen